Geul Slijkwellsewaard

Ingenieursbureau Arcadis heeft in opdracht van Rijkswaterstaat drie maatregelen uitgewerkt voor het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit in en langs de Afgedamde Maas, waaronder in de Slijkwellsewaard in de gemeente Maasdriel.
 

Kaderrichtlijn Water

De maatregel vloeit voort uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Die richtlijn heeft als doel de kwaliteit van alle oppervlaktewateren in Europa te verbeteren en bescher­men. Dat geldt dus ook voor de Maas. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.

In de loop van de tijd is door menselijk ingrijpen veel veranderd aan het Maaslandschap. Het waterleven is daardoor in de knel gekomen. De maatregelen moeten er voor zorgen dat er weer meer leefgebied komt voor planten, vissen en kleine waterdiertjes. Zo kan de biodiversiteit toenemen en de ecologische waterkwaliteit verbeteren.

Stand van zaken

Wat er precies gaat gebeuren bij de maatregel Geul Slijkwellsewaard, staat beschreven in het Projectbesluit volgens de Omgevingswet. Dit is definitief vastgesteld, gepubliceerd in de Staatscourant en heeft ter inzage gelegen van 23 april 2025 tot en met 3 juni 2025. In die periode was het mogelijk beroep in te stellen tegen het besluit. 

In dit Projectbesluit zijn nog twee andere KRW-maatregelen langs de Afgedamde Maas opgenomen: Geulen Doornwaard en Geulen Poederoijense Waard . Zie onderstaand kaartje voor de ligging. 

Het Ontwerp-Projectbesluit lag ter inzage van 21 augustus 2024 tot en met 1 oktober 2024. Iedereen die dat wilde, kon in die periode reageren op de plannen door een zogenoemde zienswijze in te dienen. Er zijn negentien zienswijzen binnengekomen. In de reactienota staat hoe die zijn verwerkt. De reactienota is een bijlage bij het definitieve Projectbesluit.

Het maatregelgebied

Het werkgebied van de maatregel Geul Slijkwellsewaard ligt ter hoogte van het buurtschap Wellseind in de gemeente Maasdriel op de rechteroever van de Afgedamde Maas, tussen rivierkilometer 229.1 en 230.7. De ingrepen bestaan uit het aanleggen van een geïsoleerde geul (zuidelijk deel) plus een getijdengeul (noordelijk deel), tezamen 1,9 kilometer lang. Beide geulen krijgen natuurvriendelijke oevers, net als de komvormige inham in het midden.

Het ontwerp op hoofdlijnen

Zuidelijke geul

Hier zijn de contouren van een restgeul nog aanwezig. Deze wordt omgevormd tot een volwaardige natuurlijke geul, die geïsoleerd in de uiterwaard komt te liggen. Wat betekent dat hij bij normale waterstanden niet verbonden is met de Afgedamde Maas. Daartoe wordt een gronddam aangebracht die de geul afsluit van de rivier. Bij hoogwater loopt het water over de dam. Is het hoogwater voorbij, dan kan de geul ontwateren via een duiker met klep die in de gronddam wordt ingebouwd.

De oude geul is door aanslibbing in de loop van de tijd ondiep geworden.  De bodem wordt daarom uitgediept, waarna deze weer volledig ‘operationeel’ wordt. Verder maken flauw oplopende geuloevers deel uit van het ontwerp, voor een rustig en plantenrijk watermilieu. Twee bomen op de plek van de gronddam halen we weg, omdat ze op de nieuwe oeverrand staan en daar weinig kans op overleven hebben. De bomen op de zuidpunt van de geul blijven behouden.

Noordelijke geul

De smalle restgeul in het noordelijke deel wordt opgewaardeerd tot getijdengeul, die wel verbonden is met de Afgedamde Maas. De bedding wordt daarvoor verbreed en verdiept zodat er weer over de hele lengte water in zal staan. Ook hier maken glooiende oevers de nieuwe geulinrichting af. Typerende planten die in dit soort watermilieus thuishoren zijn bijvoorbeeld smalle waterpest, schedefonteinkruid en riet.

In de bestaande situatie liggen er twee voetgangersbruggen in de vorm van loopplanken over de noordelijke geul. Deze worden verwijderd. Na overleg met de omgeving, komt er bij de herinrichting ter hoogte van rivierkilometer 234.5 één nieuwe voetgangersbrug terug om de steigers voor plezierboten toegankelijk te houden.

Overige ingrepen

De komvormige inham tussen de twee geulen krijgt een plas-dras inrichting voor soorten die bij moerasnatuur horen. Dat gebeurt door ophoging met zand.

Alle oude afrastering in het maatregelgebied Slijkwellsewaard wordt verwijderd. Daarentegen komt er nieuwe tijdelijke afrastering bij de overgang van de moerasvegetatie naar grasland. Zo blijven opkomende oever- en waterplanten beschermd tegen vraat door dieren. Ook zal de aannemer bij de uitvoering het aanwezige riet bij de geulen tijdelijk weghalen en na afronding van de werkzaamheden weer terugplaatsen.

Verder wordt onder de nieuwe oevers van zowel de noord- als zuidgeul een kleilaag aangebracht; een soort scherm dat eventuele uittreding van grondwater onder de naastgelegen dijk door tegengaat. De functionaliteit van de waterkering blijft op die manier gewaarborgd.

Bufferzone

Rijkswaterstaat streeft er naar om rond de geulen een bufferzone te realiseren voor een extra impuls voor het ecologische herstel. Een bufferzone is een strook land van 15 meter breed om de nieuwe KRW-geulen heen, die ervoor zorgt dat gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen van aangrenzende landbouwgebieden worden gefilterd. Zo komen ze zo min mogelijk in de geulen terecht.

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Het ontwerp is besproken met direct betrokken partijen als grondeigenaren en -gebruikers, waterschap Rivierenland, de gemeente Maasdriel en provincie Gelderland. Hieruit kwamen verschillende aandachtspunten naar voren, die waar mogelijk zijn verwerkt in het ontwerp, zoals het terugbrengen van een loopbrug.

Ook is rekening gehouden met behoud van de zogenoemde melkdam onderlangs de zuidpunt van het maatregelgebied, die wordt gebruikt door agrarische voertuigen. De zuidgeul komt boven deze weg te liggen. Daarmee blijft de toegang naar de Slijkwellsedijk via de melkdam behouden.

Verdere stappen 

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase.

Voor de uitvoering van de werkzaamheden is inmiddels een aannemer geselecteerd: Boskalis-Wetering. Zij gaan de komende jaren in totaal 17 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder de drie locaties in de Afgedamde Maas. Lees meer hierover in het nieuwsbericht Opdracht voor de volgende stap ecologisch herstel Maas verstrekt. 

Meer weten of vragen?

Voor inhoudelijke vragen over de maatregel Geulen Doornwaard kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat. 

Meer algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.