Oever Benedenwaarden (Hedel)

Kaderrichtlijn Water

Bij deze maatregel gaat het om het realiseren van ongeveer 400 meter aan natuurvriendelijke Maasoever bij Hedel in de Gelderse gemeente Maasdriel. Dat gebeurt door het weghalen van de harde stenen oeververdediging, ofwel 'ontstenen'.

Dit is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.

Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn mede daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt bijvoorbeeld door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten en verschillende soorten geulen aan te leggen.
 

Benedenmaas

De ongestuwde Maas vanaf Lith wordt de Benedenmaas genoemd. Hier werken eb en vloed nog een beetje door, daarom ook wel bekend als de Getijdenmaas. Het waterniveau stijgt en daalt dagelijks met zo’n 20 tot 30 cm. Voor de Maasoevers geldt dat deze oorspronkelijk een geleidelijke overgang van water naar land hadden, waar bijvoorbeeld jonge vissen konden schuilen en opgroeien in het ondiepe oeverwater.

Ten zuidwesten van Hedel wordt de stenen oeververdediging over een lengte van 400 meter weggehaald, zodat we ook dit leefmilieu zoveel mogelijk terug kunnen geven aan de Maas. Deze maatregel heeft de projectnaam 'Oever Benedenwaarden'. Dit volgt op de al eerder uitgevoerde ontstening van de rivieroever op een aantal plekken in dit gebied.

Besluitvorming

Wat er precies gaat gebeuren, staat beschreven in het Projectbesluit volgens de Omgevingswet. Dit is definitief vastgesteld, gepubliceerd in de Staatscourant en lag ter inzage van 9 april tot en met 20 mei 2025. Na afhandeling van een ingediend beroep bij de Raad van State is dit Projectbesluit inmiddels onherroepelijk. 

In het Projectbesluit zijn, naast Oever Benedenwaarden, nog twee andere maatregelen in de Benedenmaas opgenomen: Oever Casterens Hoeve (ook in de gemeente Maasdriel) en Geul Bokhoven aan de overkant van de Maas in de gemeente 's-Hertogenbosch. Zie onderstaand kaartje.

Eerder lag het Ontwerp-Projectbesluit ter inzage van 4 december 2024 tot en met 14 januari 2025. Iedereen die dat wilde kon in die periode reageren op de plannen door een zogenoemde zienswijze in te dienen. Er zijn in totaal acht zienswijzen ingediend. In de reactienota staat beschreven hoe daar mee is omgegaan. De reactienota is een bijlage bij het definitieve Projectbesluit.

Verdere stappen 

Voor de uitvoering is in maart 2026 de Combinatie Ploegam, GMB en Dura Vermeer als aannemer geselecteerd. Zij gaan een pakket aan KRW-maatregelen realiseren langs noordelijke Grensmaas, Zandmaas, Benedenmaas en Bergsche Maas, waaronder Oever Benedenwaarden. Lees meer hierover in het nieuwsbericht Opdracht voor uitvoering 15 ecologische herstelmaatregelen langs de Maas verstrekt. De maatregelen moeten uiterlijk eind december 2027 zijn uitgevoerd.  

Op dit moment is de aannemer bezig de uitvoering voor te bereiden. Als bekend is wanneer het werk buiten gaat beginnen, informeert Rijkswaterstaat de omgeving daarover. Dat gebeurt onder meer via deze website.

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en een doorkijk naar de uitvoeringsfase.

Maatregelgebied

Dit gebied staat ook wel bekend als de Hedelsche Benedenwaard of Mussenwaard. De ingreep omvat hier het ‘ontstenen’ van de oever op drie plekken tussen rivierkilometer 220.5 en 221.2.

Ontstenen

Als een oever niet langer is vastgelegd in steen, kunnen natuurlijke rivierprocessen als afkalving en aanzanding hun werk weer doen. De Maas boetseert zandstrandjes met ondiep water. En de geleidelijke overgang van water naar land komt weer terug, met alle variatie aan leefgebieden die daarbij hoort.

Daar profiteren zowel natte als droge natuur van. Voor stromingsminnende vissen bijvoorbeeld, is ondiep oeverwater een belangrijke plek om te kunnen schuilen, naar voedsel te zoeken en uit te rusten tijdens hun trek door de rivier. Ook biedt zo’n oever betere omstandigheden voor ongewervelde waterdieren als zoetwatermosselen en insecten. Zodoende neemt de biodiversiteit toe en dat is weer belangrijk voor een veerkrachtig ecosysteem dat tegen een stootje kan in moeilijke tijden.

Oever Benedenwaarden bestaat uit drie deelstukken:

• Traject 1: 120 meter (rkm 220,5-220,62). Hier wordt de oeververdediging tot 0,5 meter onder de gemiddelde zomerwaterstand weggehaald. Op dit deel liggen datakabels in de grond. Daarom wordt hier maar een klein deel van de oeverbestorting verwijderd en blijft er rond de mantelbuizen steenbestorting behouden om de kabels te beschermen.

• Traject 2: 60 meter (rkm 220,62-220,68). Op dit deel wordt de oeververdediging tot 1 meter onder water weggehaald.

• Traject 3: 230 meter (rkm 220,78-221,01). Ook hier staat ontstening tot 1 meter onder de gemiddelde zomerwater stand op het programma. Het benedenstroomse einde sluit daarbij aan op kribvakken die al een natuurvriende lijke karakter hebben met zandstrandjes en ondiep water. De meeste bomen op dit deeltraject kunnen blijven staan, maar één boom moet worden verwijderd omdat die midden in de te verwijderen oeververdediging staat.

Begrenzen afkalving

Op een aantal plekken mag de afkalving niet te ver gaan. Daar worden haaks op de Maas smalle sleuven gegraven die worden gevuld met keien, de zogenoemde falling aprons. Deze ingegraven dammetjes zorgen ervoor dat de afkalving van de oevers in lengterichting van de Maas niet verder gaat dan dat punt. Deze beschermingsmaatregel wordt aan weerskanten van de aanlandingsplaats voor amfibie voertuigen van het ministerie van Defensie aangebracht. De dammetjes steken niet boven de grond uit en worden afgedekt met gebiedseigen grond die vrijkomt bij het ontstenen van de oever. De betonnen plaat blijft aldus intact.
 

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Het ontwerp voor Oever Benedenwaarden is besproken met de gemeente Maasdriel, provincie Gelderland, Waterschap Rivierenland, Natuurmonumenten en het ministerie van Defensie. Ook zijn bij overige belanghebbenden relevante informatie en aandachtspunten over het gebied opgehaald. Daar is uiteindelijk het natuurvriendelijk inrichten van de Maasoever als KRW-maatregel voor dit gebied uitgekomen.
 

Meer weten of vragen?

Voor inhoudelijke vragen over deze maatregel kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.

Meer algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de halfjaarlijkse nieuwsbrief en in deze brochure.