Geulen Viltsche Graaf

Kaderrichtlijn Water

Rijkswaterstaat gaat in de Maasuiterwaard langs de beek Viltsche Graaf ten oosten van Oeffelt meerdere geïsoleerde geulen en poelen aanleggen. Deze komen in de uiterwaard te liggen, maar zijn niet rechtstreeks met de Maas verbonden. 

Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.

Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.

Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen.
 

Update: ontwerp geulen Viltsche Graaf aangepast

Deze maatregel vormt samen met nog drie andere KRW-maatregelen in de Zandmaas het zogeheten deelproject 4. Zie onderstaand kaartje. In 2024 is hiervoor het Projectplan Waterwet vastgesteld.

Eerder heeft het Ontwerp-Projectplan ter inzage gelegen. In totaal zijn er toen 10 zienswijzen binnengekomen voor deelproject 4. In de nota van antwoord staat beschreven hoe deze zijn verwerkt. 

In 2025 hebben zich enkele veranderingen voorgedaan bij de maatregelen Viltsche Graaf, Boxmeerse Veld en Virdsche Graaf. Dit heeft geleid tot een wijzigingsbesluit voor deze drie locaties.

Dit is besloten naar aanleiding van overleg met het Waterschap Aa en Maas en de Provincie Noord-Brabant over voortschrijdend inzicht met betrekking tot het aspect verdroging en het advies van de Ecologische Autoriteit over het effect van de oorspronkelijk geplande maatregelen op de instandhoudingsdoelen voor het Natura 2000-gebied Oeffelter Meent.

Voor de vierde maatregel uit dit deelproject, de Oude Maasarm Heijen in de gemeente Gennep, verandert er niets. Het wijzigingsbesluit heeft daar géén betrekking op. 
 

Ontwerp-wijzigingsbesluit

Het ontwerp-wijzigingsbesluit voor deze aanpassingen lag ter inzage van 16 december 2025 tot en met 26 januari 2026. Iedereen die dat wilde kon daar in die periode op reageren door een zienswijze in te dienen. 

Rijkswaterstaat betrekt ingediende zienswijzen bij het nemen van het definitieve wijzigingsbesluit projectplan Waterwet deelproject 4. In de reactienota bij het definitieve wijzigingsbesluit wordt teruggekoppeld hoe de zienswijzen zijn verwerkt. Na publicatie van het definitieve besluit hebben belanghebbenden nog de mogelijkheid om beroep daartegen in te stellen.
 

Wat is er aangepast?

De geulen Viltsche Graaf Noord en Zuid zullen minder diep worden aangelegd ten opzichte van het eerdere ontwerp: tot aan de kleilaag in de bodem in plaats van de zandlaag daaronder. Klei laat maar weinig water door, wat het risico op verdroging van omliggende gronden verkleint. 

Daarnaast is het ontwerp van de drempels aangepast. In het noordelijke deel worden ze verlaagd zodat vissen makkelijker heen en weer kunnen zwemmen tussen de geulen en de beek Viltsche Graaf. In het zuidelijke deel zijn de drempels volledig uit het ontwerp gehaald om eventuele natschade op nabijgelegen percelen te voorkomen of in elk geval niet te laten toenemen. Meer uitleg over het ontwerp vindt u verderop deze pagina.

Bij de maatregel Boxmeerse Veld is het ontwerp ook gewijzigd. En de maatregel Virdsche Graaf komt in zijn geheel te vervallen. Kijk voor meer informatie daarover op de betreffende projectpagina's op deze website.

Het maatregelgebied

Het maatregelgebied Geulen Viltsche Graaf bevindt zich ongeveer 500 meter landinwaarts op de linkeroever tussen de Maas en Oeffelt.

Het bestaat uit een zuidelijk deel, onder provinciale weg N264 ter hoogte van rivierkilometer 153,6, en een noordelijk deel boven die weg ter hoogte van rivierkilometer 155,7.

Het ontwerp op hoofdlijnen, zuidelijk deel

In het zuidelijke gebied zijn vijf geulsegmenten voorzien, parallel aan de beek Viltsche Graaf. In totaal een geullengte van 520 meter. De smalle beekloop wordt hiervoor op een aantal plekken verbreed en verdiept, waarbij de Maasheggen behouden blijven.

Dit gebeurt op plekken waar zich al laagtes in het landschap bevinden: overblijfselen uit de tijd toen de Maas nog vlechtend door het landschap liep. De geulen worden deels gevoed door regenwater en deels door beek- en grondwater.

Ten opzichte van het eerdere ontwerp worden de geulen minder diep aangelegd, tot aan de kleilaag in plaats van het zand daaronder. Dit gebeurt om verdroging te voorkomen. Anderzijds zijn de drempels uit het ontwerp gehaald om eventuele natschade op aangrenzende gronden te voorkomen, of in ieder geval niet verder te vergroten.

Ontwerp op hoofdlijnen, noordelijk deel

Boven de N264 wordt een langwerpige geïsoleerde geul met een lengte van 320 meter aangelegd. Die komt aan de noordwestzijde van de Viltsche Graaf en wordt tussen de 8 en 12 meter breed, met een waterdiepte variërend van 0,6 tot 1 meter.

Deze wordt eveneens minder diep aangelegd ten opzichte van het eerdere ontwerp: tot aan de kleilaag in plaats van het zand daaronder, om verdroging te voorkomen.

Een flauw oplopende brede oeverzone gaat ruimte bieden aan moerassige plas-dras natuur. En enkele verankerde dode bomen in het water trekken allerlei waterinsecten en andere ongewervelde diertjes aan die nodig zijn voor een goede ecologische waterkwaliteit. Ook kan jonge vis schuilen bij zulke boomriffen.

Aan de noordpunt van de geul komt een aarden drempel. Deze is in het aangepaste ontwerp verlaagd, zodat vissen makkelijker heen en weer kunnen zwemmen tussen de geul en de beek Viltsche Graaf.

Poel

Boven de geul wordt verder nog een poel aangelegd. Dit past bij reeds aanwezige poelen en dient onder meer als extra leefgebied voor de kamsalamander: een beschermde doelsoort in het Natura 2000-gebied Oeffelter Meent. De poel wordt ondiep, waardoor het water snel opwarmt in het voorjaar, wat gunstig is voor de ontwikkeling van salamanderlarfjes.

Bufferzones

Rijkswaterstaat streeft er verder naar om rond (een deel van) de geulen Viltsche Graaf een bufferzone te realiseren voor een extra impuls voor het ecologische herstel. Een bufferzone is een strook land van 15 meter breed die ervoor zorgt dat gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen van aangrenzende landbouwgebieden worden gefilterd en daardoor zo min mogelijk terechtkomen in de geul.

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Het (aangepaste) ontwerp is tot stand gekomen na overleg met onder andere Waterschap Aa en Maas, gemeente Land van Cuijk, Provincie Noord-Brabant, de Ecologische Autoriteit en grondeigenaren.

In de voorbereiding is tevens gekeken naar zaken als de bodemgesteldheid, de waterhuishouding en aanwezigheid van eventuele beschermde flora en fauna, kabels/leidingen en cultuurhistorische of landschappelijke waarden.

Verder speelt in deze regio de MIRT-Verkenning ‘Ruimte voor de Maas bij Oeffelt’, onder leiding van de Provincie Noord-Brabant. Die is gericht op het verbeteren van de doorstroming van de Maas onder de N264-brug door in tijden van hoogwater. De geulen en poel Virdsche Graaf kunnen zonder bezwaar voor die doelstelling worden uitgevoerd.
 

Geïsoleerde geulen

Van oudsher horen geïsoleerde geulen thuis in dit deel van de Zandmaas, ofwel Terrassenmaas. Deze wordt zo genoemd omdat de rivier hier door een dieper uitgesleten bedding loopt, aan weerskanten geflankeerd door organisch ontstane ‘terrassen’.

De geulen lagen verder van de rivier af, onder aan de terrasrand in de uiterwaard. Maar ze zijn door menselijke veranderingen aan het landschap grotendeels verdwenen. En daarmee ook de waterplanten en –dieren die daarbij horen.

Geïsoleerde geulen zijn gericht op waterplanten en -dieren die afhankelijk zijn van stilstaand water zonder dagelijkse invloed van de Maas. Voorbeelden van soorten die hier gedijen zijn de bolle stroommossel, gele plomp en watergentiaan.

Door de afstand tot de Maas  zullen zich hier minder snel woekerende exoten vestigen. De oorspronkelijke soorten hebben daardoor betere overlevingskansen.

Aannemer bekend

Voor de uitvoering van de werkzaamheden bij de Viltsche Graaf is een aannemer geselecteerd: de combinatie Boskalis-Wetering. Zij gaan de komende jaren in totaal 16 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder deelproject 4. De maatregelen moeten uiterlijk in december 2027 zijn uitgevoerd.  
 

Vragen of meer weten?

Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.

Voor inhoudelijke vragen over deze maatregel kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.