Vistrappen stuw Lith

Kaderrichtlijn Water 

Door menselijke ingrepen in de afgelopen 150 jaar is de kwaliteit van het waterleven in en langs de Maas achteruit gegaan. Behalve de komst van stuwen om het waterpeil te regelen, is de rivier ook recht getrokken en werden de oevers van de Maas met steen vastgelegd. Hierdoor zijn veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor.

Daarom werkt Rijkswaterstaat samen met andere partijen al geruime tijd aan natuurvriendelijke oevers, beekmondingen en geulen langs de Maas. Met als doel de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. 

Een belangrijke basis daarvoor is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Daarin staan bindende afspraken om onze  oppervlakte- en grondwateren weer in goede toestand terug te brengen. Onderdeel daarvan is dat rivieren een geschikt leefgebied moeten vormen voor de planten, vissen en macrofauna (kleine ongewervelde waterdiertjes) die daar van nature in thuishoren. De uitvoering van KRW-maatregelen loopt nog door tot eind 2027.
 

Stromend habitat en (vis)connectiviteit

Aanvullend aan de al langer lopende andere ecologische maatregelen vanuit de Kaderrichtlijn, heeft Rijkswaterstaat er enkele jaren geleden een extra opdracht bij gekregen genaamd ‘Stromend habitat en (vis)connectiviteit in de Maas’.

Daarmee wordt speciaal gewerkt aan het verbeteren van het leefgebied van stromingsminnende planten, vissen en kleine waterdiertjes in het gestuwde deel van de Maas. Dat gebeurt onder meer door de bestaande vistrappen langs de zeven stuwen te verbeteren en op een plek een extra vistrap aan te leggen, wat bij stuw Lith gaat gebeuren.

De planstudie voor deze opgave is in 2023 gegund aan ingenieursbureau Haskoning. Zij hebben per locatie bekeken welke verbeteringen nodig zijn en de ontwerpen daarvoor uitgewerkt, plus verschillende vergunningen voor de werkzaamheden aangevraagd.

Op dit moment loopt vanuit Rijkswaterstaat de aanbestedingsprocedure voor een aannemer die de werkzaamheden gaat uitvoeren. 

Vismigratie

Vissen kunnen zonder hulp niet voorbij de stuwen komen. Nogal wat vissoorten hebben tijdens hun levensloop verschillende wateren nodig om op te groeien of zich voort te planten. Ze migreren tussen zoet en zout water. De grote rivieren zoals de Maas vormen daarvoor hun hoofdroute. Dat geldt bijvoorbeeld voor zalm, aal en zeeforel.

Ook trekken vissen heen en weer tussen de rivier en haar beken, op zoek naar voedsel of een geschikte plek om kuit te schieten. Vrije doorgang in het water is ook daarvoor noodzakelijk.

Verbeteren vistrappen

Al langere tijd liggen er bij alle zeven Maasstuwen vistrappen, bedoeld voor stroomopwaartse migratie. Ze zijn gericht op zowel de sterke zwemmers, bijvoorbeeld zalm, als zwakkere zwemmers, zoals driedoornige stekelbaars. Uit inspecties en metingen is echter gebleken dat de vistrappen niet optimaal werken.

Per locatie heeft dat verschillende oorzaken. Sediment blokkeert bijvoorbeeld de instroomopening, de hoeveelheid water in de passage beweegt onvoldoende mee met de waterstand in de Maas, de bekkens zijn dichtgeslibt of de lokstroom laat te wensen over; hierdoor weten de vissen de ingang niet goed te vinden. 

Bij sommige is slechts een kleine renovatie nodig, terwijl elders wat meer werk aan de winkel is. Zoals het vervangen van de bekkens en het inlaatwerk, wat onder meer bij de bestaande vistrap van stuw Lith gaat gebeuren. Zie onderstaande tabel voor de aanpak per locatie.
 

Tabel: Overzicht maatregelen vistrappen stuwen Maas

Een extra tweede vistrap bij stuw Lith

Bij Lith is sprake van een bijzondere situatie, omdat hier ook een waterkrachtcentrale aanwezig is. De vistrap ligt aan de zijkant daarvan, helemaal aan de buitenkant van het stuw- en sluiscomplex. Landinwaarts trekkende vissen hebben daardoor in bepaalde omstandigheden moeite de ingang te vinden. Ze hebben hier baat bij een extra vistrap tussen de stuw en de sluis, zodat ze het hele jaar door verzekerd zijn van een goede passage.  

Rijkswaterstaat gaat daarom op deze locatie niet alleen de bestaande vistrap verbeteren, maar ook een geheel nieuwe extra tweede vistrap aanleggen. Deze 160 meter lange lusvormige constructie komt tussen de stuw en de sluis te liggen.

Afhankelijk van de hoeveelheid water die door de Maas stroomt, kan het verval bij stuw Lith oplopen tot drie meter. De meeste vissen kunnen dat niet in één keer overbruggen omdat dat veel kracht en energie kost. Er komen daarom relatief veel ‘traptreden’ in de nieuwe vispassage, met elk een verval van 15 centimeter. Een vuilvang houdt drijfvuil tegen en een speciale zijgoot zorgt voor een krachtige lokstroom aan de benedenstroomse kant van de stuw, voor goede vindbaarheid van de ingang.

Vergunningen gemeente Oss

De gemeente Oss heeft eind februari 2026 een omgevingsvergunning verleend voor de nieuwe extra vistrap. Belanghebbenden die het niet eens zijn met de plannen kunnen daar nog tot en met 7 april 2026 bezwaar tegen maken. Inmiddels is ook de technische bouwvergunning aangevraagd bij de gemeente.

Planning

De verwachting is dat voor de bouwvak van 2026 bekend is welke aannemer het werk voor de vistrappen bij alle zeven stuwen gaat uitvoeren. Die bepaalt vervolgens zelf zijn planning en dus ook wanneer de bestaande en nieuw aan te leggen vistrap bij stuw Lith aan de beurt zijn. Alle werkzaamheden moeten wel uiterlijk in december 2027 zijn afgerond, zijnde de eindtijd van het KRW-programma. De aannemer moet mogelijk nog bepaalde uitvoeringsvergunningen aanvragen.

Zo werken de vistrappen 

Onderstaande animatie (video) laat in twee minuten zien waarom vistrappen, en ook nevengeulen, rond de stuwen in de Maas belangrijk zijn voor de waterplanten en -dieren die in de rivier thuishoren. Klik op het plaatje en de video start vanzelf.

Meer weten?

Meer informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas vanuit de Kaderrichtlijn Water is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.

Voor vragen kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.