Vistrappen stuw Lith

23-02-2024

Optimaliseren bestaande vistrap langs de stuw en aanleg van een geheel nieuwe extra tweede vistrap. Status: de uitvoering is gegund aan aannemer Ploegam en de voorbereidende werkzaamheden zijn gestart. Zo is o.a. de vistrap bij Lith drooggezet. De feitelijke renovatie van de vistrap start naar verwachting in januari 2027.

Stromend habitat en (vis)connectiviteit

Aanvullend aan de al langer lopende andere ecologische maatregelen vanuit de Kaderrichtlijn, heeft Rijkswaterstaat er enkele jaren geleden een extra opdracht bij gekregen genaamd ‘Stromend habitat en (vis)connectiviteit in de Maas’.

Daarmee wordt speciaal gewerkt aan het verbeteren van het leefgebied van stromingsminnende planten, vissen en kleine waterdiertjes in het gestuwde deel van de Maas. Dat gebeurt onder meer door de bestaande vistrappen langs de zeven stuwen te verbeteren en op 1 plek een extra vistrap aan te leggen, wat bij stuw Lith gaat gebeuren.

De planstudie is uitgevoerd door ingenieursbureau Haskoning. Zij hebben per locatie bekeken welke verbeteringen nodig zijn en de ontwerpen daarvoor uitgewerkt. Ook hebben zij verschillende vergunningen voor de werkzaamheden aangevraagd.

Rijkswaterstaat heeft inmiddels de uitvoering van de werkzaamheden op 9 juli 2026 gegund aan Ploegam.


Vismigratie

Vissen kunnen zonder hulp niet voorbij de stuwen komen. Nogal wat vissoorten hebben tijdens hun levensloop verschillende wateren nodig om op te groeien of zich voort te planten. Ze migreren tussen zoet en zout water. De grote rivieren zoals de Maas vormen daarvoor hun hoofdroute. Dat geldt bijvoorbeeld voor zalm, aal en zeeforel.

Ook trekken vissen heen en weer tussen de rivier en haar beken, op zoek naar voedsel of een geschikte plek om kuit te schieten. Vrije doorgang in het water is ook daarvoor noodzakelijk.

Schema met werking  van de 7 sutwen in de Maas. Die zijn  nodig omdat de bodem van de Maas 45 meter daalt en de rivier anders niet bevaarbaar zou zijn tussen Eijsden en  Lith.


Verbeteren vistrappen

Al langere tijd liggen er bij alle zeven Maasstuwen vistrappen, bedoeld voor stroomopwaartse migratie. Ze zijn gericht op zowel de sterke zwemmers, bijvoorbeeld zalm, als zwakkere zwemmers, zoals driedoornige stekelbaars. Uit inspecties en metingen is echter gebleken dat de vistrappen niet optimaal werken.

Per locatie heeft dat verschillende oorzaken. Sediment blokkeert bijvoorbeeld de instroomopening, de hoeveelheid water in de passage beweegt onvoldoende mee met de waterstand in de Maas, de bekkens zijn dichtgeslibt of de lokstroom laat te wensen over; hierdoor weten de vissen de ingang niet goed te vinden. 

Bij sommige is slechts een kleine renovatie nodig, terwijl elders wat meer werk aan de winkel is. Zoals het geheel vernieuwen van de bekkens, drempels en inlaatwerk, wat onder meer bij de bestaande vistrap van stuw Lith gaat gebeuren. Ook worden daar de bekkens verlegd.

 Zie onderstaande kaart voor de werkzaamheden bij elk van de zeven locaties Borgharen, Linne, Roermond, Belfeld, Sambeek, Grave en Lith.
 

Getekende kaart van de Maas met daarop de locaties van de zeven stuw- en sluiscomplexen aangegeven van zuid naar noord zijn dat Borgharen, Linne, Roermond, Belfeld, Sambeek, Grave en Lith. Bij elke locatie staat een een luchtfoto van de betreffende bestaande vistrap en bij Lith ook een artist impression van de aan te leggen extra nieuwe vistrap. Naast de fotootjes staan in tekst kort de werkzaamheden beschreven.

 

Een extra tweede vistrap bij stuw Lith

Bij Lith is sprake van een bijzondere situatie, omdat hier ook een waterkrachtcentrale aanwezig is. De vistrap ligt aan de zijkant daarvan, helemaal aan de buitenkant van het stuw- en sluiscomplex. Landinwaarts trekkende vissen hebben daardoor in bepaalde omstandigheden moeite de ingang te vinden. Ze hebben hier baat bij een extra vistrap tussen de stuw en de sluis, zodat ze het hele jaar door verzekerd zijn van een goede passage.  

Rijkswaterstaat gaat daarom op deze locatie niet alleen de bestaande vistrap verbeteren, maar ook een geheel nieuwe extra tweede vistrap aanleggen. Deze 160 meter lange lusvormige constructie komt tussen de stuw en de sluis te liggen.

Afhankelijk van de hoeveelheid water die door de Maas stroomt, kan het verval bij stuw Lith oplopen tot drie meter. De meeste vissen kunnen dat niet in één keer overbruggen omdat dat veel kracht en energie kost. Er komen daarom relatief veel ‘traptreden’ in de nieuwe vispassage, met elk een verval van 15 centimeter. Een vuilvang houdt drijfvuil tegen en een speciale zijgoot zorgt voor een krachtige lokstroom aan de benedenstroomse kant van de stuw, voor goede vindbaarheid van de ingang.

Artist impression van de nieuw aan te leggen tweede vistrap tussen stuw en sluis Lith in. Bovenaanzicht in stroomopwaartse richting gezien, met de stuw links en de sluis rechts.
Artist impression van de nieuw aan te leggen tweede vistrap tussen stuw en sluis Lith, in stroomopwaartse richting gezien.  ©Rijkswaterstaat/Haskoning


Uitvoering door Ploegam

Rijkswaterstaat heeft voor de werkzaamheden aan de vistrappen aannemer Ploegam geselecteerd. Lees meer hierover in het nieuwsbericht over de gunning. Zij werken bij de uitvoering samen met Dura Vermeer.

De aannemer bepaalt zelf zijn planning en dus ook wanneer de vistrap bij stuw Lith aan de beurt is. Alle werkzaamheden moeten wel uiterlijk in december 2027 zijn afgerond. Mogelijk moet de aannemer nog bepaalde uitvoeringsvergunningen aanvragen.

 

Vistrap Lith drooggezet, vis wordt afgevangen 

In aanloop naar de daadwerkelijke renovatie is de vistrap bij stuw Lith in oktober 2026 drooggezet. Door dat nu te doen, krijgt de aanwezige bever de gelegenheid een andere verblijfplaats te zoeken voordat de werkzaamheden beginnen. Ook worden vissen die bij Lith stroomopwaarts de Maas op willen trekken, zoveel mogelijk afgevangen en elders op een geschikt plek uitgezet.

Naar verwachting starten de daadwerkelijke werkzaamheden aan de bestaande vistrap op deze locatie in januari 2027, gevolgd door de bouw van de tweede vistrap.

Lees meer over de tijdelijke 'drooglegging' en hoe vissen in die periode een handje worden geholpen om toch stroomopwaarts te komen: Vistaxi voor gestrande vissen in de Maas.


Zo werken de vistrappen langs de stuwen in de Maas

Onderstaande animatie (video) laat in twee minuten zien waarom vistrappen, en ook nevengeulen, rond de stuwen in de Maas belangrijk zijn voor de waterplanten en -dieren die in de rivier thuishoren. Klik op het plaatje en de video start vanzelf.


 

Kaderrichtlijn Water 

Door menselijke ingrepen in de afgelopen 150 jaar is de kwaliteit van het waterleven in en langs de Maas achteruit gegaan. Behalve de komst van stuwen om het waterpeil te regelen, is de rivier ook recht getrokken en werden de oevers van de Maas met steen vastgelegd. Hierdoor zijn veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor.

Daarom werkt Rijkswaterstaat samen met andere partijen al geruime tijd aan natuurvriendelijke oevers, beekmondingen en geulen langs de Maas. Met als doel de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. 

Een belangrijke basis daarvoor is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Daarin staan bindende afspraken om onze  oppervlakte- en grondwateren weer in goede toestand terug te brengen. Onderdeel daarvan is dat rivieren een geschikt leefgebied moeten vormen voor de planten, vissen en macrofauna (kleine ongewervelde waterdiertjes) die daar van nature in thuishoren. De uitvoering van KRW-maatregelen loopt nog door tot eind 2027.
 

Nieuws

Vistaxi voor gestande vissen in de Maas

Renovatie en aanleg vistrappen Maas gegund aan Ploegam

Vistrap bij stuw Lith krijgt versterking
 

Meer weten?

Meer informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas vanuit de Kaderrichtlijn Water is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.

Voor vragen kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.

Lat: 51.8080098256339
Long: 5.45394650890145

Cookie-instellingen