Vistrappen stuw Lith

Stromend habitat en (vis)connectiviteit

Aanvullend aan de al langer lopende andere ecologische maatregelen vanuit de Kaderrichtlijn, heeft Rijkswaterstaat er enkele jaren geleden een extra opdracht bij gekregen genaamd ‘Stromend habitat en (vis)connectiviteit in de Maas’.

Daarmee wordt speciaal gewerkt aan het verbeteren van het leefgebied van stromingsminnende planten, vissen en kleine waterdiertjes in het gestuwde deel van de Maas. Dat gebeurt onder meer door de bestaande vistrappen langs de zeven stuwen te verbeteren en op 1 plek een extra vistrap aan te leggen, wat bij stuw Lith gaat gebeuren.

De planstudie is uitgevoerd door ingenieursbureau Haskoning. Zij hebben per locatie bekeken welke verbeteringen nodig zijn en de ontwerpen daarvoor uitgewerkt. Ook hebben zij verschillende vergunningen voor de werkzaamheden aangevraagd.

Rijkswaterstaat heeft inmiddels de uitvoering van de werkzaamheden op 9 juli 2026 gegund aan Ploegam.

Vismigratie

Vissen kunnen zonder hulp niet voorbij de stuwen komen. Nogal wat vissoorten hebben tijdens hun levensloop verschillende wateren nodig om op te groeien of zich voort te planten. Ze migreren tussen zoet en zout water. De grote rivieren zoals de Maas vormen daarvoor hun hoofdroute. Dat geldt bijvoorbeeld voor zalm, aal en zeeforel.

Ook trekken vissen heen en weer tussen de rivier en haar beken, op zoek naar voedsel of een geschikte plek om kuit te schieten. Vrije doorgang in het water is ook daarvoor noodzakelijk.

Verbeteren vistrappen

Al langere tijd liggen er bij alle zeven Maasstuwen vistrappen, bedoeld voor stroomopwaartse migratie. Ze zijn gericht op zowel de sterke zwemmers, bijvoorbeeld zalm, als zwakkere zwemmers, zoals driedoornige stekelbaars. Uit inspecties en metingen is echter gebleken dat de vistrappen niet optimaal werken.

Per locatie heeft dat verschillende oorzaken. Sediment blokkeert bijvoorbeeld de instroomopening, de hoeveelheid water in de passage beweegt onvoldoende mee met de waterstand in de Maas, de bekkens zijn dichtgeslibt of de lokstroom laat te wensen over; hierdoor weten de vissen de ingang niet goed te vinden. 

Bij sommige is slechts een kleine renovatie nodig, terwijl elders wat meer werk aan de winkel is. Zoals het geheel vernieuwen van de bekkens, drempels en inlaatwerk, wat onder meer bij de bestaande vistrap van stuw Lith gaat gebeuren. Ook worden daar de bekkens verlegd.

 Zie onderstaande kaart voor de werkzaamheden bij elk van de zeven locaties Borgharen, Linne, Roermond, Belfeld, Sambeek, Grave en Lith.
 

Een extra tweede vistrap bij stuw Lith

Bij Lith is sprake van een bijzondere situatie, omdat hier ook een waterkrachtcentrale aanwezig is. De vistrap ligt aan de zijkant daarvan, helemaal aan de buitenkant van het stuw- en sluiscomplex. Landinwaarts trekkende vissen hebben daardoor in bepaalde omstandigheden moeite de ingang te vinden. Ze hebben hier baat bij een extra vistrap tussen de stuw en de sluis, zodat ze het hele jaar door verzekerd zijn van een goede passage.  

Rijkswaterstaat gaat daarom op deze locatie niet alleen de bestaande vistrap verbeteren, maar ook een geheel nieuwe extra tweede vistrap aanleggen. Deze 160 meter lange lusvormige constructie komt tussen de stuw en de sluis te liggen.

Afhankelijk van de hoeveelheid water die door de Maas stroomt, kan het verval bij stuw Lith oplopen tot drie meter. De meeste vissen kunnen dat niet in één keer overbruggen omdat dat veel kracht en energie kost. Er komen daarom relatief veel ‘traptreden’ in de nieuwe vispassage, met elk een verval van 15 centimeter. Een vuilvang houdt drijfvuil tegen en een speciale zijgoot zorgt voor een krachtige lokstroom aan de benedenstroomse kant van de stuw, voor goede vindbaarheid van de ingang.

Planning

Na een aanbestedingsprocedure heeft Rijkswaterstaat de uitvoering van de werkzaamheden aan de vistrappen in de Maas op 9 juli 2026 gegund aan Ploegam. Lees meer hierover in het nieuwsbericht.

Deze aannemer bepaalt zelf zijn planning en dus ook wanneer de bestaande en nieuw aan te leggen vistrap bij stuw Lith aan de beurt zijn. Alle werkzaamheden moeten wel uiterlijk in december 2027 zijn afgerond. De aannemer moet mogelijk nog bepaalde uitvoeringsvergunningen aanvragen.

Zodra er meer bekend is over de planning, maakt Rijkswaterstaat dat bekend aan de omgeving. Dat gebeurt onder meer via deze website.

Zo werken de vistrappen langs de stuwen in de Maas

Onderstaande animatie (video) laat in twee minuten zien waarom vistrappen, en ook nevengeulen, rond de stuwen in de Maas belangrijk zijn voor de waterplanten en -dieren die in de rivier thuishoren. Klik op het plaatje en de video start vanzelf.

Kaderrichtlijn Water 

Door menselijke ingrepen in de afgelopen 150 jaar is de kwaliteit van het waterleven in en langs de Maas achteruit gegaan. Behalve de komst van stuwen om het waterpeil te regelen, is de rivier ook recht getrokken en werden de oevers van de Maas met steen vastgelegd. Hierdoor zijn veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor.

Daarom werkt Rijkswaterstaat samen met andere partijen al geruime tijd aan natuurvriendelijke oevers, beekmondingen en geulen langs de Maas. Met als doel de ecologische waterkwaliteit te verbeteren. 

Een belangrijke basis daarvoor is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Daarin staan bindende afspraken om onze  oppervlakte- en grondwateren weer in goede toestand terug te brengen. Onderdeel daarvan is dat rivieren een geschikt leefgebied moeten vormen voor de planten, vissen en macrofauna (kleine ongewervelde waterdiertjes) die daar van nature in thuishoren. De uitvoering van KRW-maatregelen loopt nog door tot eind 2027.
 

Nieuws

Renovatie en aanleg vistrappen Maas gegund aan Ploegam

Vistrap bij stuw Lith krijgt versterking
 

Meer weten?

Meer informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas vanuit de Kaderrichtlijn Water is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.

Voor vragen kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.