Stromend habitat en (vis)connectiviteit
Aanvullend aan de al langer lopende andere ecologische maatregelen vanuit de Kaderrichtlijn Water, heeft Rijkswaterstaat er enkele jaren geleden een extra opdracht bij gekregen genaamd ‘Stromend habitat en (vis)connectiviteit in de Maas’.
Daarmee wordt speciaal gewerkt aan het verbeteren van het leefgebied van stromingsminnende planten, vissen en kleine waterdiertjes in het gestuwde deel van de Maas. Dat gebeurt onder meer door de bestaande vistrappen langs de zeven stuwen te verbeteren en op 1 plek een extra vistrap aan te leggen, wat bij stuw Lith gaat gebeuren.
De planstudie is uitgevoerd door ingenieursbureau Haskoning. Zij hebben per locatie bekeken welke verbeteringen nodig zijn en de ontwerpen daarvoor uitgewerkt. Ook hebben zij verschillende vergunningen voor de werkzaamheden aangevraagd.
Rijkswaterstaat heeft inmiddels de uitvoering van de werkzaamheden op 9 juli 2026 gegund aan Ploegam.
Vismigratie
Vissen kunnen zonder hulp niet voorbij de stuwen komen. Nogal wat vissoorten hebben tijdens hun levensloop verschillende wateren nodig om op te groeien of zich voort te planten. Ze migreren tussen zoet en zout water.
De grote rivieren zoals de Maas vormen daarvoor hun hoofdroute. Dat geldt bijvoorbeeld voor zalm, aal en zeeforel. Ook trekken vissen heen en weer tussen de rivier en haar beken, op zoek naar voedsel of een geschikte plek om kuit te schieten. Vrije doorgang in het water is ook daarvoor noodzakelijk.
Verbeteren vistrappen
Al langere tijd liggen er bij alle zeven Maasstuwen vistrappen, bedoeld voor stroomopwaartse migratie. Ze zijn gericht op zowel de sterke zwemmers, bijvoorbeeld zalm, als zwakkere zwemmers, zoals driedoornige stekelbaars. Uit inspecties en metingen is echter gebleken dat de vistrappen niet optimaal werken.
Per locatie heeft dat verschillende oorzaken. Sediment blokkeert bijvoorbeeld de instroomopening, de hoeveelheid water in de passage beweegt onvoldoende mee met de waterstand in de Maas, de bekkens zijn dichtgeslibt of de lokstroom laat te wensen over; hierdoor weten de vissen de ingang niet goed te vinden.
Soms zal er maar een kleine aanpassing nodig zijn, soms zijn er meerdere verbeteringen vereist, wat bij de vistrap van stuw Sambeek het geval is. Hier staat baggeren van de bekkens, herstel schade aan de oever en aanpassing van het inlaatwerk en de uitstroom op het programma. Ook worden zwerfstenen aangebracht om de stroming in de vistrap te sturen.
Zie onderstaande kaart voor de werkzaamheden bij elk van de zeven locaties Borgharen, Linne, Roermond, Belfeld, Sambeek, Grave en Lith.
Planning
Na een aanbestedingsprocedure heeft Rijkswaterstaat de uitvoering van de werkzaamheden aan de vistrappen in de Maas op 9 juli 2026 gegund aan Ploegam. Lees meer hierover in het nieuwsbericht.
Deze aannemer bepaalt zelf zijn planning en dus ook wanneer de vistrap bij stuw Sambeek aan de beurt is. Alle werkzaamheden moeten wel uiterlijk in december 2027 zijn afgerond. De aannemer moet mogelijk nog bepaalde uitvoeringsvergunningen aanvragen.
Zodra er meer bekend is over de planning, maakt Rijkswaterstaat dat bekend aan de omgeving. Dat gebeurt onder meer via deze website.
Stuwpasserende geul langs stuw Sambeek
Onderdeel van de opdracht 'Stromend habitat en (vis)connectiviteit' is ook het terugbrengen van stromend water in het gestuwde deel van de Maas. Daar profiteren vissen van, maar ook andere stromingsminnende dieren en planten. Bij de stuwen is het verval het grootst. Daar liggen zodoende de beste kansen. De stuwen zelf moeten in stand blijven. De meest voor de hand liggende optie is daarom er een stromende nevengeul omheen te leggen.
Onder de noemer Geul Ossenkamp worden de mogelijkheden onderzocht voor zo'n stuwpasserende nevengeul aan de (Limburgse) oostzijde om stuw Sambeek. De planstudie daarvoor wordt uitgevoerd door ingenieursbureau Arcadis, eveneens in opdracht van Rijkswaterstaat.
Een tweede stuwpasserende nevengeul is in voorbereiding aan de Gelderse kant van stuw Grave, met de projectnaam Geul Coehoorn.
Zo werken de vistrappen en nevengeulen bij stuwen in de Maas
Onderstaande animatie (video) laat in twee minuten zien waarom vistrappen, en ook nevengeulen, rond de stuwen in de Maas belangrijk zijn voor de waterplanten en -dieren die in de rivier thuishoren. Klik op het plaatje en de video start vanzelf.
Kaderrichtlijn Water
Door menselijke ingrepen in de afgelopen 150 jaar is de kwaliteit van het waterleven in en langs de Maas achteruit gegaan. Behalve de komst van stuwen om het waterpeil te regelen, is de rivier ook recht getrokken en werden de oevers van de Maas met steen vastgelegd. Hierdoor zijn veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor.
Daarom werkt Rijkswaterstaat samen met andere partijen al geruime tijd aan natuurvriendelijke oevers, beekmondingen en geulen langs de Maas. Met als doel de ecologische waterkwaliteit te verbeteren.
Een belangrijke basis daarvoor is de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Daarin staan bindende afspraken om onze oppervlakte- en grondwateren weer in goede toestand terug te brengen. Onderdeel daarvan is dat rivieren een geschikt leefgebied moeten vormen voor de planten, vissen en macrofauna (kleine ongewervelde waterdiertjes) die daar van nature in thuishoren. De uitvoering van KRW-maatregelen loopt nog door tot eind 2027.
Nieuws
Renovatie en aanleg vistrappen Maas gegund aan Ploegam
Vistrap bij stuw Lith krijgt versterking
Meer weten of vragen?
Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.
Voor andere vragen kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat.