Toevoegen grind aan de Maas bij Meers (grindsuppletie)

30-05-2025

Toevoegen grind aan de Grensmaas ter hoogte van Meers om het leefgebied van waterplanten en -dieren te verbeteren. Status: het toevoegen van grind is klaar en het weekterrein is opgeruimd.

Waarom vers grind nodig

De bodem van de Grensmaas - het deel van de rivier tussen Maastricht en Maasbracht - is nu niet ideaal voor de waterplanten, vissen en kleine waterdiertjes (macrofauna) die er van nature thuishoren. Het gaat dan om soorten die afhankelijk zijn van snelstromend ondiep water over een schone grindbodem. Op dit moment is dit leefgebied niet aanwezig en het grind dat er ligt, is bedekt met een laagje slib.

Door allerlei oorzaken wordt er niet voldoende vers grind aangevoerd, neemt de kwaliteit van het aanwezige grind af en is de stroming in de Grensmaas op sommige momenten op veel plekken bijna afwezig. Daarom heeft Rijkswaterstaat bij Meers grind aan de rivier toegevoegd om daar weer geschikt leefgebied voor het onderwaterleven te maken. Dat noemen we een grindsuppletie.

Uitvoering

De werkzaamheden zijn afgelopen augustus gestart en waren eind november 2025 afgerond. Combinatie Maaskracht heeft volgens planning circa 37.700 m3 vers grind op de Maasbodem aangebracht, ten noorden van de Julianaplas bij Meers.

Het type materiaal dat hiervoor is gebruikt, is zogenoemd toutvenant. Dat is een mengsel van grind en zand, dat ook in de Maas zelf in die vorm aanwezig is. De rivier zal een deel van dit nieuwe toutvenant zelf in stroomafwaartse richting verspreiden over de bodem van de Grensmaas.

Het werk is afgestemd met Natuurmonumenten, gemeente Stein, de firma L’Ortye en de exploitanten van de pijpleidingen die bij Meers door de uiterwaard en onder de Maas en Vlaanderen door lopen (PPS en AirLiquide).

De grindsuppletie in beeld

Bij het depot werden vrachtauto's (dumpers) volgeladen met toutvenant, die vervolgens over de tijdelijke werkweg naar het eilandje reden. Daar stonden graafmachines, grijpers en shovels klaar om het materiaal in stroomafwaartse richting op de juiste plek op de bodem van de rivier aan te brengen.

Het werk is gedeeltelijk met elektrisch materieel uitgevoerd. Er is ook een splijtbak ingezet. Dat is een boot waarvan de bodem opengeklapt kan worden. Onderstaande fotocarrousel geeft een indruk hoe de uitvoering in zijn werk ging.

Een groot veld met grind in een groene uiterwaard met de rivier op de achtergrond. Een gele kiepauto wordt door een graafmachine volgeladen met grind.

Een met grind volgeladen kiepauto rijdt over een rijplatenbaan naar de baan. Voor deze truck rijdt nog eenzelfde volle kiepauto en daarvoor een graafmachine, alledrie op weg naar de oevers van de Grensmaas. Er is een waterrijk gebied te zien met veel grind.

Close-up van een volle kiepauto die over een tijdelijke rijweg naar de oever van de Maas rijdt. Het water van de rivier stroomt eronderdoor via twee buizen.

Beeld van een van de werkwegen met op de achtergrond een gereedstaande graafmachine.

Een kiepauto kiept het grind op de oever van de Maas, waar een blauwe graafmachine met lange arm klaarstaat.

Een blauwe graafmachine met lange arm vult een gereedliggende splijtbak met vers grind.

De splijtbak heeft net een vracht grind op de juiste plek in de Maas in het water laten vallen.

De net geleegde splijtbak keert terug naar het laadstation om opnieuw te worden gevuld met vers grind.

Een gele graafmachine schuift met de laadbak vers grind naar de juiste plek op de Maasbodem, aan de noordwestkant van een eilandje in de Maas. Op de achtergrond zijn windmolens en een blauwe Hollandse wolkenlucht te zien.

Een wijds beeld vanuit de lucht in stroomafwaartse richting van het hele maatregelgebied met zowel de Vlaamse Maasoever links in beeld als de Nederlandse oever rechts. In het midden van de Maas ligt een eilandje. Ten noorden en westen daarvan zijn machines aan het werk om het grind aan te brengen. Rechts is in de uiterwaard het ketenpark van de aannemer te zien.

Een laag beeld met op de voorgrond ingezoomd op het waterrijke en grindige rivierenlanschap dat de Grensmaas kenmerkt. Op de achtergrond zijn graafmachines bezig met de grindsuppletie.

Waar

Meers kwam als beste locatie uit de bus omdat we verwachten dat het toevoegen van vers grind hier het beste resultaat oplevert voor een beter leefgebied. Door het grote verhang op deze plek in de rivier, zal het water bijvoorbeeld ook bij weinig aanvoer toch snel over het toegevoegde grind stromen. Met verhang wordt bedoeld dat de bodem van de rivier schuin afloopt.

Verder zijn veel waterplanten en -dieren afhankelijk van de aanwezigheid van bomen en grindige oevers langs het water. Het stuk bij Meers voldoet ook aan die voorwaarde. Zodoende zal de kwaliteit van het aanwezige grind er hier flink op vooruit gaan en daardoor weer geschikt zijn voor bijvoorbeeld vissen om hun eitjes in af te zetten.

Het grind is aangebracht ten noordwesten van de Julianaplas, zie het gele vlak op onderstaande luchtfoto voor de locatie.

Luchtfoto van het maatregelgebied voor de grindsuppletie in de Grensmaas. In de Maasbocht ter hoogte van Meers is via een geel vlak de locatie ten noorden van de Juliananplas aangegeven. Een stukje ten noorden daarvan ligt het dorpje Maasband met rechts daarnaast de bedding van de nevengeul, die op de foto droog staat omdat bij het maken van de foto de afvoer in de Maas niet hoog genoeg was om de geul mee te laten stromen. Rechts ligt Stein, met de snelweg daar doorheen, die ook over het Julianakanaal en de Maas loopt richting Vlaanderen. In de uiterwaard ten zuidwesten van Meers is de ligging grinddepot met een cirkel aangegeven. — Locatie grindsuppletie bij Meers. Bron luchtfoto: beeldmateriaal.nl

Grinddepot

In 2024 heeft Rijkswaterstaat in de uiterwaard bij Meers een grinddepot aangelegd. Dit deden we alvast omdat er op dat moment grind/toutvenant vrij kwam bij het graven van de nevengeul bij Maasband. Het terrein is eigendom van Natuurmonumenten. Daar heeft Rijkswaterstaat afspraken mee gemaakt over het depot.

Dit materiaal is overigens niet uit het zomerbed (de bodem van de rivier zelf) gehaald, maar is vrijgekomen bij het aanleggen van de nevengeul bij Maasband, even verderop noordwaarts in de Maasuiterwaard. Met dit opgeslagen grind konden we zodoende nu lokaal, gebiedseigen, materiaal gebruiken voor de ecologische verbetering.

Vooronderzoek en monitoring

We hebben vooraf in het veld onderzocht of er beschermde planten of dieren in het gebied aanwezig zijn waar rekening mee gehouden moest worden. Bekijk de korte video Ecologisch Veldonderzoek Grensmaas om te zien hoe dat in zijn werk ging op het eilandje bij Meers.

Ook is er voor de start een nulmeting uitgevoerd om vast te leggen hoe de situatie was voor de start van de werkzaamheden. Dit is nodig om het effect van het toevoegen van grind te kunnen meten. Nu het grind is aangebracht, monitoren we hoe het zich verspreidt en wat het resultaat is. Zo kunnen we ervan leren.

Grindhonger

Dat er niet genoeg grind – en zand - in de Grensmaas belandt, komt door de situatie bovenstrooms van de rivier. Zo is de aanvoer van deze materialen beperkt door de stuwen die in de Maas zijn gebouwd bij Borgharen in Nederland en in Wallonië. Ondertussen verdwijnt er wel steeds grind uit de Grensmaas in stroomafwaartse richting, wat een normaal proces is.

Daarnaast zijn er maar weinig plekken waar de Maas nog op een natuurlijke manier grind uit haar eigen oevers kan halen om het tekort aan te vullen. Kortom, de aan- en afvoer is uit balans en de Grensmaas heeft ‘grindhonger’.

De stuwen zijn belangrijk voor de scheepvaart en het waterbeheer. Ze moeten daarom behouden blijven. De oevers kunnen ook niet overal zomaar uit hun stenen korset worden gehaald. Daarom is het nodig actief vers grind toe te voegen om het leefgebied van waterplanten en -dieren in stand te houden.

Wettelijk kader

Het Nederlandse deel van het zomerbed van de Grensmaas is aangewezen als Natura 2000-gebied. Dat betekent dat bepaalde flora en fauna, en hun leefgebied, actief moeten worden beschermd. Het gaat dan bijvoorbeeld om rivierfonteinkruid en vlottende waterranonkel en de vissoorten rivierdonderpad en rivierprik. In het Definitieve Beheerplan N2000 Grensmaas staat grindsuppletie genoemd als één van de maatregelen die daarvoor nodig zijn.

Ook vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water heeft Rijkswaterstaat de opdracht om de ecologische waterkwaliteit van de Grensmaas te verbeteren door grind toe te voegen.