Geul Slijkwellsewaard

Kaderrichtlijn Water

Rijkswaterstaat heeft samen met ingenieursbureau Arcadis een plan uitgewerkt om de Slijkwellsewaard bij Wellseind langs de Afgedamde Maas natuurvriendelijker in te richten. De ingrepen bestaan uit het aanleggen van een geïsoleerde geul (zuidelijk deel) plus een getijdengeul (noordelijk deel), tezamen 1,9 kilometer lang. Beide geulen krijgen natuurvriendelijke oevers, net als de komvormige inham tussen de twee geuldelen in. 

Deze maatregel vloeit voort uit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Die richtlijn heeft als doel de kwaliteit van alle oppervlaktewateren in Europa te verbeteren en bescher­men. Dat geldt dus ook voor de Maas. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.

In de loop van de tijd is door menselijk ingrijpen veel veranderd aan het Maaslandschap. Het waterleven is daardoor in de knel gekomen. De maatregelen moeten er voor zorgen dat er weer meer leefgebied komt voor de planten, vissen en kleine waterdiertjes die van nature thuishoren in en langs de rivier. Zo kan de biodiversiteit toenemen en de ecologische waterkwaliteit verbeteren.
 

De Afgedamde Maas

Op een aantal plekken worden langs de Afgedamde Maas zoetwatergetijdengeulen teruggebracht, waaronder bij Wellseind. Zo kunnen de natuurlijke processen die horen bij de dagelijkse schommeling in het waterpeil hun werk weer doen. De getijdenwerking is in de Afgedamde Maas nog altijd een beetje merkbaar; het water stijgt en daalt per etmaal 20 tot 30 centimeter als gevolg van eb en vloed. Ook worden geïsoleerde geulen en ondiepe moerassige oevers aangelegd, voor de nodige variatie.

Uitvoering door Boskalis-Wetering

Voor de uitvoering van de maatregel Geul Slijkwellsewaard is de Combinatie Boskalis-Wetering als aannemer geselecteerd. Zij gaan in totaal 16 ecologische herstelmaatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder drie locaties in de Afgedamde Maas. Het gaat hier om het zogeheten realisatiecontract KRW6.

De andere twee locaties liggen in de gemeente Zaltbommel: de Doornwaard (aan de overkant van Wellseind) en de Poederoijense Waard.
 

Planning werkzaamheden

Voordat het graafwerk kan beginnen in de Slijkwellsewaard, voert Boskalis-Wetering vanaf begin maart 2026 eerst voorbereidende werkzaamheden uit. Het gaat bijvoorbeeld om een aantal grondboringen voor nader inzicht in de bodemsamenstelling en groenwerkzaamheden, zoals het kortmaaien van riet en gras en verwijderen van enkele struiken en bomen. 

Ook checkt de aannemer of er ontplofbare munitie uit de Tweede Wereldoorlog in de bodem is achtergebleven. Delen van het gebied zijn mogelijk verdacht. Daarom vindt voor de veiligheid eerst onderzoek en vrijgave plaats, voordat er wordt gegraven. 

De feitelijke herinrichting van de uiterwaard gebeurt in de periode april tot en met november 2026 (onder voorbehoud).
 

Wat merkt de omgeving?

Het transport van werkmaterieel en aan- en afvoer van grond kan zowel over water als over de weg plaatsvinden. De werkzaamheden leveren naar verwachting weinig hinder op voor omwonenden. Verder kan de uiterwaard bij Wellseind tijdelijk worden afgesloten voor wandelaars en andere recreanten, in verband met de veiligheid.
 

Besluitvorming

Wat er precies gaat gebeuren bij de maatregel Geul Slijkwellsewaard, staat beschreven in het Projectbesluit volgens de Omgevingswet. Dit is gepubliceerd in de Staatscourant en heeft ter inzage gelegen van 23 april tot en met 3 juni 2025. Er zijn daarop geen beroepen binnengekomen. Het besluit is daarmee onherroepelijk.

In dit Projectbesluit zijn nog twee andere KRW-maatregelen langs de Afgedamde Maas opgenomen: Geulen Doornwaard en Geulen Poederoijense Waard . Zie onderstaand kaartje voor de ligging. 

Het Ontwerp-Projectbesluit lag ter inzage van 21 augustus tot en met 1 oktober 2024. Iedereen kon in die periode reageren op de plannen door een zienswijze in te dienen. Er zijn negentien zienswijzen binnengekomen. In de reactienota staat hoe die zijn verwerkt. De reactienota is een bijlage bij het definitieve Projectbesluit.

Het maatregelgebied

Het werkgebied ligt ter hoogte van het buurtschap Wellseind in de gemeente Maasdriel op de rechteroever van de Afgedamde Maas, tussen rivierkilometer 229.1 en 230.7. 

Het ontwerp op hoofdlijnen

Zuidelijke geul

Hier zijn de contouren van een restgeul nog aanwezig. Deze wordt omgevormd tot een volwaardige natuurlijke geul, die geïsoleerd in de uiterwaard komt te liggen. Wat betekent dat hij bij normale waterstanden niet verbonden is met de Afgedamde Maas. Daartoe wordt een gronddam aangebracht die de geul afsluit van de rivier. Bij hoogwater loopt het water over de dam. Is het hoogwater voorbij, dan kan de geul ontwateren via een duiker met klep die in de gronddam wordt ingebouwd.

De oude geul is door aanslibbing in de loop van de tijd ondiep geworden.  De bodem wordt daarom uitgediept, waarna deze weer volledig ‘operationeel’ wordt. Verder maken flauw oplopende geuloevers deel uit van het ontwerp, voor een rustig en plantenrijk watermilieu. Twee bomen op de plek van de gronddam halen we weg, omdat ze op de nieuwe oeverrand staan en daar weinig kans op overleven hebben. De bomen op de zuidpunt van de geul blijven behouden.

Noordelijke geul

De smalle restgeul in het noordelijke deel wordt opgewaardeerd tot getijdengeul, die wel aan één zijde verbonden is met de Afgedamde Maas. De bedding wordt daarvoor verbreed en verdiept zodat er weer over de hele lengte water in zal staan. Ook hier maken glooiende oevers de nieuwe geulinrichting af.

In de bestaande situatie liggen er twee voetgangersbruggen in de vorm van loopplanken over de noordelijke geul. Deze worden verwijderd. Na overleg met de omgeving, komt er bij de herinrichting ter hoogte van rivierkilometer 234.5 één nieuwe voetgangersbrug terug om de steigers voor plezierboten toegankelijk te houden.

Overige ingrepen

De komvormige inham tussen de twee geulen krijgt een plas-dras inrichting voor soorten die bij moerasnatuur horen. Dat gebeurt door ophoging met zand.

Alle oude afrastering in het maatregelgebied Slijkwellsewaard wordt verwijderd. Daarentegen komt er nieuwe tijdelijke afrastering bij de overgang van de moerasvegetatie naar grasland. Zo blijven opkomende oever- en waterplanten beschermd tegen vraat door dieren. Ook zal de aannemer bij de uitvoering het aanwezige riet bij de geulen tijdelijk weghalen en na afronding van de werkzaamheden weer terugplaatsen.

Verder wordt onder de nieuwe oevers van zowel de noord- als zuidgeul een kleilaag aangebracht; een soort scherm dat eventuele uittreding van grondwater onder de naastgelegen dijk door tegengaat. De functionaliteit van de waterkering blijft op die manier gewaarborgd.

Bufferzone

Rijkswaterstaat streeft er naar om rond de geulen een bufferzone te realiseren voor een extra impuls voor het ecologische herstel. Een bufferzone is een strook land van 15 meter breed om de nieuwe KRW-geulen heen, die ervoor zorgt dat gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen van aangrenzende landbouwgebieden worden gefilterd. Zo komen ze zo min mogelijk in de geulen terecht.

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Het ontwerp is besproken met direct betrokken partijen als grondeigenaren en -gebruikers, waterschap Rivierenland, de gemeente Maasdriel en provincie Gelderland. Hieruit kwamen verschillende aandachtspunten naar voren, die waar mogelijk zijn verwerkt in het ontwerp, zoals het terugbrengen van een loopbrug.

Ook is rekening gehouden met behoud van de zogenoemde melkdam onderlangs de zuidpunt van het maatregelgebied, die wordt gebruikt door agrarische voertuigen. De zuidgeul komt boven deze weg te liggen. Daarmee blijft de toegang naar de Slijkwellsedijk via de melkdam behouden.

Stappenschema

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase.
 

Nieuws

Start werkzaamheden voor natuurgeulen bij Wellseind langs de Afgedamde Maas
 

Meer weten of vragen?

Voor inhoudelijke vragen over de maatregel Geulen Doornwaard kunt u contact opnemen met Rijkswaterstaat. 

Meer algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.