Oever Bergen-5

Kaderrichtlijn Water

Deze maatregel omvat het realiseren van een natuurvriendelijke Maasoever in de gemeente Bergen door de kunstmatige oeververdediging zoveel mogelijk weg te halen. 

Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.

Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.

Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen.

Vaak wordt dat gecombineerd met het verankeren van dood hout als aanhechtingsplaats voor allerlei waterinsecten, kleine waterdiertjes en als schuilplaats voor vis. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.
 

Besluitvorming

Oever Bergen-5 vormt samen met nog negen andere KRW-maatregelen in de Zandmaas het zogeheten deelproject 6. Zie onderstaand kaartje voor een overzicht. 

Wat er precies gaat gebeuren, staat beschreven in het vastgestelde Projectplan Waterwet voor deelproject 6. Dit is gepubliceerd in de Staatscourant en lag ter inzage van 16 oktober tot en met 26 november 2024. Daarop zijn twee beroepen binnengekomen. Die hebben beide betrekking op de maatregel Geul Wellerlooi en dus niet op de andere 9 maatregelen.

Eerder heeft het Ontwerp-Projectplan ter inzage gelegen van 5 december 2023 tot met 15 januari 2024. Iedereen die dat wilde kon toen een zienswijze indienen. In totaal zijn er 12 zienswijzen binnengekomen voor dit deelproject 6. In de Nota van antwoord bij dat Projectplan staat beschreven hoe de ingediende zienswijzen zijn verwerkt. 

Verdere stappen

Voor de uitvoering is de Combinatie Boskalis-Wetering als aannemer geselecteerd. Zij gaan de komende jaren in totaal 16 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder deelproject 6. Lees meer hierover in het nieuwsbericht Opdracht voor de volgende stap ecologisch herstel Maas verstrekt. De maatregelen moeten uiterlijk december 2027 zijn uitgevoerd.  

Op dit moment is Boskalis-Wetering bezig met de voorbereiding van de uitvoering. Als bekend is wanneer het werk buiten bij de Oever Bergen-5 gaat beginnen, informeert Rijkswaterstaat de omgeving daarover. Dat gebeurt onder meer via deze website.

Onderstaand schema geeft een overzicht van de verschillende stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase.

Ligging Oever Bergen-5

Het maatregelgebied Oever Bergen-5 bevindt zich op de rechteroever van de Zandmaas tussen rivierkilometer 140.9 en 141.5, ter hoogte van het dorp Bergen (Limburg).

Het ontwerp op hoofdlijnen

Om de ecologische waterkwaliteit te verbeteren is het belangrijk dat de inrichting van de Maas wordt aangepast: minder harde stenige oevers en meer zachte geleidelijk oplopende oevers. Bij een kanaalachtige inrichting hebben planten en dieren nauwelijks kans om zich te ontwikkelen; het waterleven speelt zich vooral af in ondiepe oeverzones.

Daarom wordt op deze oeverstrook de kunstmatige stenen bestorting over een lengte van circa 420 meter tot onder de waterlijn weggehaald. Dit sluit aan noordzijde direct aan op een eerder in 2016 al gerealiseerde natuurvriendelijke Maasoever met de naam Bergen-2; die wordt zodoende in feite verlengd.

Bij het meest zuidelijke puntje ligt een overstortvoorziening van de gemeente. Daar vinden geen werkzaamheden plaats; de duiker op die plek blijft behouden.

Op een deel van het traject bevindt zich een puinlaag. Die wordt tot zo'n 60 centimeter onder het maaiveld afgegraven om te voorkomen dat dit materiaal in de rivier terechtkomt als de oever gaat afkalven. Afkalving van een rivieroever is op zich een natuurlijk en gewenst proces, waar de maatregel Bergen-5 dan ook op is gericht. 

In het midden van het werkgebied bevindt zich een Maasheg. Deze blijft behouden. De bestaande picknicktafel wordt naar de Maasheg verplaatst, omdat die anders in de erosiezone zou staan.

Een aantal bomen moet wijken voor het realiseren van deze KRW-maatregel. Bij de bomen die wel kunnen blijven staan, blijft het stortsteen aan de voet van de bomen liggen. Zo zijn ze beter bestand tegen omvallen.

Tot slot maakt het afzinken van enkele dode bomen in de oeverzone nog deel uit van het ontwerp. Vanzelfsprekend wordt dit rivierhout stevig verankerd vastgelegd om wegdrijven te voorkomen.
 

Totstandkoming ontwerp en afstemming

Ingenieursbureau Arcadis heeft deze maatregel voor Rijkswaterstaat onderzocht en uitgewerkt. Daarbij is gekeken naar zaken als de bodemgesteldheid, de waterhuishouding en aanwezigheid van eventuele beschermde flora en fauna.

Ook is gecontroleerd of er kabels en leidingen en eventuele cultuurhistorische of landschappelijke waarden zijn waar rekening mee gehouden moest worden.

Over het ontwerp heeft afstemming plaatsgevonden met direct betrokken partijen als de gemeente Bergen. Daaruit zijn diverse aandachtspunten en wensen naar voren gekomen, waar zoveel mogelijk rekening mee is gehouden in het ontwerp. Zoals het behouden van de Maasheg en de picknicktafel.
 

Andere KRW-maatregelen in deze regio

In de gemeente Bergen zijn buiten de vier maatregelen in deelproject 6 nog twee andere KRW-maatregelen bij Rijkswaterstaat in voorbereiding: Monding + geulen Heijense Leijgraaf en Geul Ossenkamp. 

Actuele informatie over al deze maatregelen vindt u via de klikbare kaart op de riviertakpagina Maas op deze website Samenwerken aan Riviernatuur.

Meer weten of vragen?

Meer algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en deze brochure. Of neem bij andere vragen contact op met Rijkswaterstaat.