Kaderrichtlijn Water
Rijkswaterstaat heeft een ecologisch verbeterplan gemaakt voor de Oude Maasarm Heijen. Dit betreft het natuurvriendelijk maken van de westelijke oever, aanbrengen van rivierhout en het aanleggen van een aantal eilandjes. Ook wordt de Maasarm aan noordzijde met de Maas verbonden.
Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstelprogramma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen.
Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.
Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen.
Besluitvorming
De Oude Maasarm Heijen vormt samen met nog drie andere KRW-maatregelen in de Zandmaas het zogeheten deelproject 4. Zie onderstaand kaartje. Wat er precies gaat gebeuren bij de Oude Maasarm Heijen, staat beschreven in het vastgestelde Projectplan Waterwet.
Eerder heeft het Ontwerp-Projectplan ter inzage gelegen van 5 december 2023 tot met 15 januari 2024. Iedereen die dat wilde kon toen een zienswijze indienen. In totaal zijn er 10 zienswijzen binnengekomen voor dit deelproject 4. In de nota van antwoord staat beschreven hoe deze zienswijzen zijn verwerkt.
Wijzigingen bij de andere maatregelen in deelproject 4
In 2025 hebben enkele veranderingen plaatsgevonden bij deelproject 4. Hierdoor is de besluitvorming in twee delen gesplitst.
Besloten is om de maatregel Virdsche Graaf te laten vervallen en de ontwerpen van de maatregelen Geulen Boxmeerse Veld en Geulen Viltsche Graaf Noord/Zuid aan te passen. Voor deze drie maatregelen is daarom een gewijzigd ontwerp-projectplan Waterwet gepubliceerd in de Staatscourant. Dit ligt ter inzage van 16 december 2025 tot en met 26 januari 2026, met de mogelijkheid een zienswijze in te dienen. Meer informatie leest u in het nieuwsbericht of op de betreffende projectpagina's op deze website.
Het ontwerp voor Oude Maasarm Heijen is niet veranderd. Het wijzigingsbesluit heeft daar dan ook geen betrekking op en er kunnen géén zienswijzen worden ingediend met betrekking tot de maatregel Oude Maasarm Heijen.
Verdere stappen
Voor de uitvoering is de Combinatie Boskalis-Wetering als aannemer geselecteerd. Zij gaan de komende jaren in totaal 16 KRW-maatregelen langs de Maas buiten realiseren, waaronder deelproject 4. De maatregelen moeten uiterlijk in december 2027 zijn uitgevoerd.
Op dit moment is Boskalis-Wetering bezig met de voorbereiding van de uitvoering. Als bekend is wanneer het werk buiten bij de Oude Maasarm Heijen gaat beginnen, informeert Rijkswaterstaat de omgeving daarover. Dat gebeurt onder meer via deze website.
Ligging
Deze oude Maasmeander ligt langs de Zandmaas tussen rivierkilometer 148-152 om het Zuidereiland. De A77-brug gaat er dwars overheen. Aan de zuidkant is de arm verbonden met de rivier met een invaaropening en aan de noordkant juist afgesloten met een scheidingsdam waar de Boxmeerseweg overheen loopt.
Het noordelijke, afgesloten deel van de Oude Maasarm Heijen. Eén van de maatregelen op deze plek is het aanbrengen van duikers onder de scheidingsdam/Boxmeerseweg door, die voor meer verversing van het water moeten gaan zorgen. Foto: ©Studio Retouched
Het ontwerp op hoofdlijnen
De kwaliteit van het waterleven in deze doodlopende meander van de Maas laat te wensen over. De bodem bestaat bijvoorbeeld vooral uit slib. Daardoor krijgen onderwaterplanten minder kans om te groeien.
Een bodem zonder planten is ook minder aantrekkelijk voor vissen; zij hebben begroeiing nodig als schuilplek en om te kunnen paaien (eitjes leggen). Planten zorgen daarnaast voor meer zuurstof in het water, wat eveneens belangrijk is voor vis.
Onderdeel van het ontwerp is het creëren van een aantal drassige slikplaten, ofwel kleine eilandjes, in het noordelijke deel boven de A77. De lengte loopt uiteen van 20 tot 50 meter en ze worden 5-15 meter breed. De bedoeling daarvan is dat er rondom de eilandjes een ruime ondiepe zone ontstaat met variatie in structuur en stroming. Zodat veel verschillende waterplanten en –dieren er van kunnen profiteren.
Te denken valt aan watergentiaan en gele plomp, en vissen als winde, riviergrondel en kleine modderkruiper. Maar ook kleine waterdiertjes en insecten (macrofauna); bijvoorbeeld schoraas, bolle stroommossels, kokerjuffers en diverse libellen. Vogels als steltlopers kunnen in het voorjaar eveneens gebruik maken van deze handige landingsplaatsen in het water, om uit te rusten en naar voedsel te zoeken.
De hoogte van de natuureilandjes is zo ontworpen dat ze nagenoeg altijd drassig zijn. Dat moet wilgengroei zoveel mogelijk tegengegaan en recreatief gebruik ontmoedigen.
Experiment met levend rivierhout
Aanvullend aan het aanbrengen van enkele clusters dode bomen in het water, wordt in deze Maasarm een experiment gedaan met levend rivierhout. Dat wil zeggen dat enkele levende bomen op de noordoever verticaal in tweeën worden gespleten, waarna de afgespleten delen horizontaal in het oeverwater komen te liggen.
De bomen blijven in de oever geworteld en dus in leven. Daardoor kunnen de stam en de kruin bij de splijting horizontaal verder groeien in het water. Deze kruin vormt zodoende een aantrekkelijke kraamkamer en beschutte plek voor vis.
En rivierhout trekt in het algemeen allerlei algen, wieren en kleine ongewervelde diertjes aan, die op hun beurt weer als voedsel voor andere organismen dienen.
Vooronderzoek en afstemming
De maatregel Oude Maasarm Heijen is besproken met de gemeente Gennep, vereniging Hèjje Mojjer, Gennep Viswaterbeheervereniging, Sportvisserij Limburg/Zuidwest-Nederland, Waterschap Limburg, Provincie Limburg en grondeigenaren en pachters.
Hieruit kwamen verschillende punten naar voren. Zoals voorkomen dat de invaaropening aan zuidzijde dichtslibt met zand, behoud van de huidige snelvaarzone aan diezelfde kant en behoud van de hengelsportplekken in dit gebied. Met deze wensen is in het ontwerp zo goed mogelijk rekening gehouden.
Andere KRW-maatregelen in deze regio
In de regio Gennep-Bergen zijn nog enkele andere KRW-maatregelen gepland: Monding Kleefse beek, Monding + geulen Heijense Leijgraaf en Geul Ossenkamp. Informatie over al deze maatregelen vindt u via de klikbare kaart op de riviertakpagina Maas op deze website Samenwerken aan Riviernatuur.
Meer weten of vragen?
Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en deze brochure.
Neem bij andere vragen contact op met Rijkswaterstaat.