Geul Wellerlooi

03-04-2023

Aanleggen 1 kilometer lange kwelgeul bestaande uit drie deelcompartimenten in de Maasuiterwaard ter hoogte van Wellerlooi. Status: voorbereiding publicatie definitief Projectplan Waterwet. Dat gebeurt naar verwachting na de schoolzomervakantie 2024.

Deze ingreep omvat het aanleggen van een kwelgeul bestaande uit drie compartimenten in de Maasuiterwaard ter hoogte van Wellerlooi in de gemeente Bergen.


Planning

Wat er gaat gebeuren, staat beschreven in het Ontwerp-Projectplan Waterwet, dat van 5 december 2023 tot met 15 januari 2024 ter inzage heeft gelegen. Iedereen die dat wilde kon in die periode een zienwijze indienen op de plannen. In de reactienota bij het definitieve Projectplan Waterwet wordt teruggekoppeld wat er met de binnengekomen zienswijzen is gedaan.

Op dit moment wordt de publicatie van het definitieve Projectplan Waterwet voorbereid. Ook dit wordt ter inzage gelegd, waarna nog de mogelijkheid tot beroep open staat. De terinzagelegging gebeurt naar verwachting na de schoolzomervakantie 2024. Als het zo ver is informeert Rijkswaterstaat daarover, onder meer via deze website.

De maatregel Geul Wellerlooi moet uiterlijk december 2027 zijn uitgevoerd.
 

De globale planning van de besluitvormingsprocedure voor deelpakket 6, met de momenten waarop inspraak mogelijk is. Vierde kwartaal 2023 publicatie Ontwerp-Projectplan Waterwet en m.e.r. beoordelingsbesluit met de zienswijzeprocedure, gevolgd door eerste kwartaal 2024 beoordeling zienswijzen, tweede kwartaal 2024 publicatie definitief Projectplan Waterwet met beroepsprocedure, derde plus vierde kwartaal 2024 afhandeling eventuele beroepen bij de Raad van State en start van de uitvoering. Het laatste blokje omvat de periode vierde kwartaal 2024 tot uiterlijk december 2027 voor de uitvoering. De werkzaamheden moeten voor 2028 klaar zijn. Deze planning is onder voorbehoud, aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend.


Ligging

Het maatregelgebied bevindt zich op de rechteroever van de Maas ter hoogte van de dorpskern Wellerlooi en ten westen van de Rijksweg-Zuid, tussen rivierkilometer 128.6 en 129.6.

Luchtfoto van een groot groen grasland grenzend rechts aan de Maas.
Het maatregelgebied Geul Wellerlooi op de rechteroever van de Maas, van zuid naar noord gezien. Foto: ©Studio Retouched.


Kaderrichtlijn Water

Deze maatregel is onderdeel van een groter ecologisch herstel­programma voor de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De biodiversiteit in en langs de rivier is de afgelopen 150 jaar achteruitgegaan door allerlei menselijke ingrepen als het vastleggen van de oevers, plaatsen van stuwen en afsnijden van meanders en geulen. Veel van de oorspronkelijke planten en dieren die thuishoren in het riviersysteem zijn daardoor verdwenen of komen nog maar in kleine aantallen voor. Het waterleven is uit balans en de ecologische waterkwaliteit laat te wensen over.

Daarom werkt Rijkswaterstaat Zuid-Nederland al geruime tijd aan ecologisch herstel. Dat gebeurt door oevers en beekmondingen natuurvriendelijker in te richten, geulen aan te leggen en oude Maasarmen nieuw leven in te blazen. Vaak wordt dat gecombineerd met het verankeren van dood hout als aanhechtingsplaats voor allerlei waterinsecten, kleine waterdiertjes en als schuilplaats voor vis. De uitvoering van de KRW loopt nog door tot en met 2027.
 

Het ontwerp op hoofdlijnen

Ter hoogte van Wellerlooi wordt een 1 kilometer lange kwelgeul in de Maasuiterwaard aangelegd bestaande uit 3 compartimenten. Die worden met elkaar verbonden via een duiker en stuwbalken, die er voor zorgen dat het waterpeil te regelen is. Bijvoorbeeld om water vast te houden in drogere periodes. Aan de westkant van het maatregelgebied wordt het maaiveld flauw afgegraven voor voldoende variatie in inrichting van de geul. Hoe meer afwisseling in diepte, breedte en hoogte, hoe meer waterplanten en -dieren zich ergens kunnen vestigen. 

De bestaande heggen die haaks op de Maas staan, blijven behouden. Net als de solitaire bomen en boomgroepen. In het ontwerp is ruimte opgenomen om eventueel nieuwe Maasheggen in te passen. Voor aanleg van de geul is het nodig de haag aan de oostkant deels te verwijderen. De terrassenrand aan diezelfde kant wordt daarentegen verder versterkt door het talud steil af te graven. 

De volgende werkzaamheden maken deel uit van het ontwerp voor Geul Wellerlooi, die in totaal circa 1 kilometer lang wordt:

  • creëren flauw talud bij de geulen door afplaggen van het maaiveld aan westzijde; 
  • verbreden en verdiepen bestaande lossing richting Maas; 
  • aanbrengen 3 schotbalkstuwen (regelen waterpeil door middel van balken in het water); 
  • vervangen bestaande duiker door een beter regelbare klepduiker; 
  • verwijderen van een duiker;  
  • aanbrengen dode bomen in de geulen als ecologisch waardevol rivierhout. 
     

Luchtfoto van de Maasuiterwaard ter hoogte van Wellerlooi, rechts grenzend aan de Maas. Daarop is het ontwerp ingetekend. Tekstjes geven aan waar welke ingreep gaat plaatsvinden.


Kwelgeulen

Kwelgeulen waren vroeger karakteristiek voor de Zandmaas tussen Buggenum en Mook. De rivier loopt hier namelijk door een tamelijk diep uitgesleten en smalle bedding met aan weerskanten een getrapt terrassenlandschap. Dit deel van de Maas wordt daarom ook wel de Terrassenmaas genoemd. Vanaf de hogere flanken stroomt er helder en mineraalrijk grondwater (kwel) richting de rivier, wat bijzondere natuurwaarden met zich meebrengt. Rijkswaterstaat streeft er naar deze kwelmilieus waar dat kan weer terug te brengen als onderdeel van het ecologisch herstel van het Maassysteem.

Dit type waterleefgebied is een ideale vestigingsplaats voor planten en dieren die van stilstaand, helder en mineraalrijk water houden dat rijk is aan planten. Moeraszegge, algemene adderwortel, veldrus, waterviolier en kransvederkruid gedijen er bijvoorbeeld goed. En als er voldoende water- en oeverplanten zijn, dan werkt dat ook positief door op macrofauna. Dat zijn allerlei kleine ongewervelde diertjes en waterinsecten zoals de vierlijneendagsvlieg, zoetwatermosselen en libellensoorten als de glassnijder en vroege glazenmaker. Ook bepaalde vissen kunnen in kwelgeulen voorkomen.


Totstandkoming ontwerp en afstemming

Ingenieursbureau Arcadis heeft deze maatregel voor Rijkswaterstaat onderzocht en uitgewerkt. Daarbij is gekeken naar zaken als de bodemgesteldheid, de waterhuishouding en aanwezigheid van eventuele beschermde flora en fauna. Ook is gecontroleerd of er kabels en leidingen en eventuele cultuurhistorische of landschappelijke waarden zijn waar rekening mee gehouden moest worden.

Via een aantal ontwerpsessies heeft het plan vorm gekregen. Daarin is zoveel mogelijk rekening gehouden met wensen van direct betrokken partijen als de gemeente Bergen en grondeigenaar Stichting het Limburgs Landschap. Hieruit kwamen verschillende aandachtspunten en wensen naar voren, die zorgvuldig zijn afgewogen.  Dit heeft er bijvoorbeeld toe geleid dat in het ontwerp ruimte is opgenomen voor het Limburgs Landschap om eventueel Maasheggen in te passen.


Archeologie

Uit het vooronderzoek is gebleken dat het maatregelgebied op een laagterras ligt dat in het laat-pleistoceen is ontstaan. Dit brengt een hoge archeologische verwachting met zich mee. Daarom is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Daarbij zijn loopgraven uit de tweede wereldoorlog gevonden, en een krater van een ontplofte bom uit diezelfde periode. In het verdere proces zal rekening worden gehouden met deze hoge kans op archeologische vondsten. Daarvoor gelden standaard werkprotocollen.


Deelproject 6

In hetzelfde Ontwerp-Projectplan Waterwet waar Geul Wellerlooi onder valt, zitten nog negen andere KRW-maatregelen in de Zandmaas. Tezamen vormen ze het zogeheten deelproject 6. Zie onderstaand kaartje voor een overzicht.

Overzichtskaart met de ligging van de KRW-maatregelen die tezamen in deelproject 6 zitten.


Andere KRW-maatregelen in deze regio

In de gemeente Bergen zijn buiten de vier maatregelen in deelproject 6 nog twee andere KRW-maatregelen bij Rijkswaterstaat in voorbereiding: Monding Heijense Leijgraaf en Geul Ossenkamp. Die doorlopen echter een andere procedure, omdat ze qua planning onder de nieuwe Omgevingswet vallen, die per 1 januari 2024 in werking reedt. Op de betreffende projectpagina's vindt u de actuele stand van zaken van deze andere maatregelen.


Meer weten of vragen?

Voor nadere informatie over de procedure rond het Ontwerp-Projectplan Waterwet kunt u tijdens kantooruren contact opnemen met het Service Center Vergunningen Rijkswaterstaat via 088-7974300.

Kijk op www.samenwerkenaanriviernatuur.nl (riviertakpagina Maas) voor achtergrondinformatie over het programma Kaderrichtlijn Water Maas en een klikbare kaart met alle maatregelen die in voorbereiding en uitvoering zijn. Er is ook een halfjaarlijkse nieuwsbrief en een brochure. Of bel voor andere vragen met de publieksinformatielijn van Rijkswaterstaat 0800-8002 (gratis).

Lat: 51.5338445112237
Long: 6.12325661328089

Een momentje...
Cookie-instellingen