Geul Coehoorn (rond stuwcomplex Grave)

28-02-2024

Aanleg stuwpasserende nevengeul aan Gelderse kant van stuw Grave, tussen Overasselt en Nederasselt in de gemeente Heumen. Status: het Projectbesluit Omgevingswet is vastgesteld en ligt nu ter inzage. Van woensdag 7 oktober 2026 tot en met dinsdag 17 november is het mogelijk beroep in te stellen tegen het besluit.


Een nevengeul rond stuwcomplex Grave

Rijkswaterstaat heeft een plan uitgewerkt voor een nevengeul aan de Gelderse kant rond stuw Grave, genaamd Geul Coehoorn. Dat is gebeurd met ondersteuning van ingenieursbureau Haskoning. De projectnaam verwijst naar het aanwezige historische Kroonwerk Coehoorn op deze plek langs de Maas.

Kleurrijke getekende impressie van de beoogde natuurvriendelijke geul aan de Gelderse kant om het stuw- en sluiscomplex Grave heen, warbij tekstjes de belangijkste elementen aangeven. Het gaat om een beeld van bovenaf in vogelvlucht in stroomafwaartse richting, met Overasselt en Nederasselt rechts in beeld en Grave links. De vistrap om stuw Grave heen wordt met een tekstje en afbeelding van een vis aangeduid als vismigratieroute.
Impressie van de geplande nevengeul om stuw- en sluiscomplex Grave heen.  ©Rijkswaterstaat/Johan de Putter


De geul moet gaan dienen als leefgebied voor waterplanten en -dieren die afhankelijk zijn van rustig stromend water. Omdat dit type geul zowel aan bovenstroomse kant van de stuw als benedenstrooms daarvan wordt aangetakt aan de rivier, noemen we dit een stuwpasserende nevengeul. 

De plannen hebben alles te maken met het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit van de Maas vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). 


Het maatregelgebied 

De geul komt aan de noordzijde van het stuw- en sluiscomplex, tussen Overasselt en Nederasselt in de gemeente Heumen. Het maatregelgebied is 3,3 kilometer lang en loopt langs de Maas van de westkant van Overasselt tot het einde van de sluis net voorbij Nederasselt, onder de Maxwell Taylorbrug door. De plek van het Kroonwerk Coehoorn valt buiten het maatregelgebied. Zie onderstaand kaartje.

Getekende kaart van de Maas van het deel tussen Cuijk en Wijchen, waarop de ligging van de geplande Geul Coehoorn rond het stuw- en sluiscomplex Grave is aangegeven door middel van een naambordje en aanwijsstokjes van het instroompunt even ten westen van Overasselt tot het uitstroompunt van de geul net voorbij de Thompsonbrug. Links in beeld is de snelweg A50 over de Maas te zien en rechts de A73 die langs Heumen loopt.


Vastgesteld projectbesluit ter inzage t/m 17 november 2026

Wat er precies gaat gebeuren bij Geul Coehoorn staat beschreven in het Projectbesluit. Dit is nu vastgesteld en gepubliceerd in de  Staatscourant.

Het besluit ligt nu voor een laatste keer ter inzage via www.platformparticipatie.nl/geulcoehoorn . Van woensdag 7 oktober 2026 tot en met dinsdag 17 november 2026 is het mogelijk beroep in te stellen. Op de website staat uitleg over wie beroep kan instellen en hoe dat werkt. Daar is ook de reactienota te vinden met de beantwoording van de ingediende zienswijzen en adviezen op het Ontwerp-Projectbesluit.

De stukken zijn ook te bekijken op deze twee locaties:
- Kantoor Rijkswaterstaat in Den Bosch, Magistratenlaan 82, 5223 MD 's-Hertogenbosch, telefoonnummer 088 - 79 748 80. 
- Gemeentehuis Heumen, Kerkplein 6, 6581 AC Malden, telefoonummer 024- 35 88 300.
U kunt daarvoor het beste eerst telefonisch contact opnemen met de locatie voor de openingstijden.

Eerder heeft van 12 november tot en met 23 december 2025 het Ontwerp-Projectbesluit ter inzage gelegen. Iedereen die dat wilde kon toen een reactie op het plan indienen (zienswijze genoemd). Er zijn in totaal 13 zienswijzen en 2 adviezen binnengekomen. In de reactienota staat beschreven hoe die zijn verwerkt. Er zijn naar aanleiding daarvan geen aanpassingen doorgevoerd in het ontwerp voor Geul Coehoorn. 


Van meedenken naar ontwerp

Het plan voor de geul is besproken met verschillende betrokkenen, waaronder grondeigenaren, Waterschap Rivierenland, gemeente Heumen, provincie Gelderland, de dorpsraden Overasselt en Nederasselt en belangenorganisaties zoals de ZLTO en lokale natuur-, heemkunde- en erfgoedverenigingen. Waar mogelijk zijn wensen en aandachtspunten uit deze gesprekken meegenomen in het ontwerp.

De besluitvorming voor dit project is formeel gestart met de Kennisgeving Voornemen en Participatie in augustus 2024 in de Staatscourant. Iedereen kon toen meedenken over de voorgestelde oplossingsrichting. Ook het participatie- en communicatieplan lag daarbij ter inzage, met de mogelijkheid daarop te reageren.

In totaal zijn er 24 reacties binnengekomen op deze Kennisgeving. Die gingen onder andere over het ruimtebeslag op landbouwgrond, cultuurhistorie, recreatie, effecten op het grondwater, landschappelijke inpassing en natuurversterking. In een reactienota staat hoe al die reacties zijn verwerkt. Die reactienota was gelijktijdig met de terinzagelegging van het Ontwerp-Projectbesluit beschikbaar.

Voor het uiteindelijke ontwerp is onder meer gekeken of het ruimtebeslag op agrarische percelen kon worden beperkt. De geul komt ten opzichte van de eerste schets nu bijvoorbeeld een stuk dichter bij de Maas te liggen. Hierdoor raken de benodigde landbouwpercelen over het geheel genomen minder versnipperd. Een andere aanpassing is dat de contouren van het Kroonwerk Coehoorn beter zichtbaar worden.


Het ontwerp op hoofdlijnen

Geul Coehoorn krijgt het karakter van een natuurlijke beek die parallel aan de Maas loopt. De stroming in de geul ontstaat door gebruik te maken van het hoogteverschil bij stuw Grave. Bij een lage en normale waterafvoer op de Maas bedraagt dit gemiddeld 3 meter. Bij hogere afvoeren neemt het hoogteverschil (verval) af. 

Door aan de bovenstroomse kant van de stuw Maaswater af te takken richting de geul, ontstaat rustig stromend water, dat net voorbij de Thompsonbrug weer uitmondt in de rivier. Er wordt maar een kleine hoeveelheid water aan de Maas onttrokken. De maatregel heeft daarom geen invloed op de scheepvaart of het beheer van de stuw.

Het gaat niet om een hoogwatergeul: deze nevengeul is puur bedoeld als leefgebied voor waterplanten en -dieren. Bij hoge waterstanden op de Maas stroomt de geul vol en verdwijnt deze onder water in de uiterwaard, aangezien het gebied dan helemaal onderloopt.

Luchtfoto met daarop het ontwerp van Geul Coehoorn ingetekend. Tekstjes geven de belangrijkste ingrepen aan. Rechts is Nederasselt te zien en links Grave.


Grind 

Het midden van de geulbedding is het diepste deel. Daar stroomt permanent water, met een diepte van ongeveer één meter. Bijna over de hele lengte van dit middenstuk wordt de bodem bedekt met grind.

Ondiep stromend water over grind is belangrijk voor vissen als de barbeel en rivierprik, die daarin hun eitjes afzetten. Zulke paaiplekken zijn schaars geworden in de Maas. Deze geul biedt dus een waardevolle aanvulling. Bovendien helpt het grind om teveel uitspoeling van de geul tegen te gaan. De ondiepere delen aan de zijkanten worden niet bedekt met grind, voor meer variatie.
 

Dood hout voor nieuw leven

Verspreid over de geul worden boomdelen, zoals dikke takken en wortelkluiten, onder water aangebracht. Dood hout hoort van nature thuis in gezond water. Het werkt als een soort rivierkoraal: er groeien wieren, algen, insectenlarven en mosselen op, en jonge vissen vinden er beschutting. Hiervoor wordt hardhout gebruikt, want dat gaat langer mee.


Bescherming brug en behoud wegen

Op de plek waar de geul onder de Thompsonbrug doorgaat, mag geen afkalving van de oever plaatsvinden. De brugpijlers moeten immers stevig blijven staan. Daarom wordt de geul hier vastgelegd met stortsteen. Op dit stuk komt dus geen grindlaag.
De geul kruist op vijf punten bestaande wegen of paden. Daar worden duikers aangelegd, zodat het water kan blijven stromen en de infrastructuur gewoon bruikbaar blijft.


De ‘delta’

Op één plek – ten oosten van het kroonwerk – gaat de geul sterker slingeren. Voordat de geul om kroonwerk heen krult, mag het water wat breder uitwaaieren tot zo’n 80 meter. Deze mini-delta wordt gekenmerkt door moerassige overgangszones, met verschillende diepere poeltjes. Sommige daarvan staan in verbinding met de geul, andere liggen er juist los van. In enkele poelen wordt rivierhout aangebracht, in andere niet.

Al die verschillen zorgen voor een rijke variatie aan leefomstandigheden (habitat), en dus voor een grotere soortenrijkdom. Dit deel van de geul ligt naast een oude kleiwinplas, die in de loop der jaren is uitgegroeid tot natuurgebied. Daar leven onder andere bevers en dassen, beide beschermde diersoorten. Hun leefgebied wordt door de aanleg van de geul niet aangetast, maar er kan wel sprake zijn van tijdelijke verstoring. Tijdens de uitvoering wordt bekeken of daar maatregelen voor nodig zijn.

Een ander natuurelement in dit deel is een aarden wand voor oeverzwaluwen. Deze wordt haaks op de Maas geplaatst, met de aanvliegroute op het noordoosten. Bewust weg van het zuiden, zodat hun nesten niet oververhit raken door de zon.
 

Getekende artist impression hoe de natuur zich zou kunnen ontwikkelen bij Geul Coehoorn. Er zijn twee dwarsdoorsnedes te zien, een van de meanderende delta en een van het inlaatwerk met een voetgangersbruggetje eroverheen. Plus tekeningen van enkele typische waterplanten en waterdieren die in het Maassysteem thuishoren: kopvoorn, barbeel, rivierprik, rivergrondel, zoetwatermossel, fonteinkruide, weidebeekjuffer. en kokerjuffer. Het copyright van de afbeelding ligt bij Johan de Putter en Rijkswaterstaat.

Impressie van enkele typische plant- en diersoorten in het Maassyteem en twee deelgebieden: de 'delta' bij het kroonwerk en het inlaatwerk. ©Rijkswaterstaat/Johan de Putter


Instroom en uitstroom

Bij de instroomopening aan de kant van Overasselt, ter hoogte van rivierkilometer 172,8, komt een handmatig regelbaar inlaatwerk. Wandelaars kunnen over die constructie heenlopen om de geul over te steken. Het regelwerk maakt het mogelijk om bij langdurige droogte de watertoevoer naar de geul tijdelijk te verminderen. Onder normale omstandigheden stroomt er ongeveer 2,5 m³ water per seconde de geul in.

Bij de uitstroom net voorbij het stuw- en sluiscomplex, bij rivierkilometer 175,8, is geen regelwerk nodig. Daar kan het water vrij terug de Maas in stromen.


Zicht op het kroonwerk

Door de aanleg van de geul wordt het Kroonwerk Coehoorn beter zichtbaar. Tussen de punten van dit bouwwerk en de geul wordt de bovengrond licht afgegraven, zodat het maaiveld daar lager komt te liggen. Dit zorgt voor betere zichtlijnen vanuit de uiterwaard.


Heggen en bomen

Sommige kavelgrenzen in het maatregelgebied zijn beplant met heggen. Voor de aanleg van de geul moet een deel daarvan worden weggehaald. Na afloop worden ze grotendeels weer teruggeplaatst.

In totaal verdwijnt circa 75 meter heg, op een totaal van zo’n 8 kilometer aan Maasheggen in deze uiterwaard. Dit gebeurt met name om het uitzicht op het kroonwerk te verbeteren en ruimte te maken voor beheerpaden. De bakenbomen langs de Maas blijven ongemoeid bij aanleg van de geul.


Flora en fauna

Het is niet precies te voorspellen welke planten en dieren zich uiteindelijk in de geul zullen vestigen. De natuur bepaalt dat zelf. Typisch voor het Maasgebied zijn bijvoorbeeld rivierfonteinkruiden en kleine ongewervelde waterdiertjes zoals kokerjuffers, zoetwatermosselen en watervlooien.

Voor vissen biedt het rustig stromende karakter van de geul geschikte plekken om op te groeien of te paaien, zoals voor de eerder genoemde barbeel en rivierprik, maar ook voor soorten als de riviergrondel, driedoornige stekelbaars en kopvoorn.

Trekvissen kunnen de geul in principe ook gebruiken om langs de stuw te zwemmen. De bestaande vistrap bij stuw Grave blijft echter nodig, want die is speciaal daarvoor ontworpen.

In de overgangen van nat naar droog voelen moerasplanten als riet en egelskop zich thuis en ook verschillende vogels, libellen en amfibieën
 

Zo werken nevengeulen en vistrappen langs de stuwen in de Maas

Onderstaande animatie (video) laat in twee minuten zien waarom nevengeulen en vistrappen rond de stuwen in de Maas belangrijk zijn voor de waterplanten en -dieren die in de rivier thuishoren. Klik op het plaatje en de video start vanzelf.


Kaderrichtlijn Water 

Door menselijke ingrepen in de afgelopen 150 jaar is de kwaliteit van het waterleven in en langs de Maas achteruit gegaan. Behalve de komst van stuwen om het waterpeil te regelen, is de rivier ook rechtgetrokken en werden de oevers van de Maas met steen vastgelegd. Dit bracht ons economische voorspoed, maar zorgde ook voor verlies aan leefgebied voor waterplanten en -dieren. Dat is niet gunstig voor de biodiversiteit.

Daarom werkt Rijkswaterstaat aan natuurvriendelijke oevers, beekmondingen en geulen langs de Maas. Dat gebeurt vanuit de Kaderrichtlijn Water (KRW), die is gericht op het verbeteren en beschermen van al het oppervlaktewater in Europa. Daar hoort ook bij dat rivieren geschikt moeten zijn voor planten, vissen en kleine ongewervelde waterdiertjes (macrofauna) om in te leven. 


Stromend water

Onderdeel van KRW-opdracht is het terugbrengen van stromend water in het gestuwde deel van de Maas. De zeven stuwen in de rivier zorgen namelijk voor de nodige ecologische obstakels.

Deze bouwwerken zijn heel belangrijk voor de scheepvaart en het waterbeheer, maar ze verstoren wel de natuurlijke stroming in de rivier. Veel planten en dieren die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van stromend water hebben het daardoor moeilijk. Deze zogenoemde stromingsminnende soorten zijn flink in aantal achteruitgegaan, of zelfs helemaal verdwenen uit de Maas.


Stuwpasserende nevengeulen

Bij de stuwen is het hoogteverschil (verval) het grootst. Daar liggen zodoende de beste kansen om stromend water terug te brengen. De stuwen zelf moeten in stand blijven. De meest voor de hand liggende optie is daarom er een stromende nevengeul omheen te leggen. Dit type geul noemen we een stuwpasserende nevengeul.

Getekende kleurrijke visual met hoofdkleuren geel, blauw en groen die het principe van een nevengeul rondom een stuw- en sluiscomplex uitbeeldt. De geul is zowel boven als beneden aangetakt aan de rivier.  Het waterpeil aan de stroomafwaartse kant van de stuw is lager dan bovenstrooms en het water aan die stroomafwaartse kant wervelt doordat het door de deels geopende stuwschotten stroomt en omlaag valt. Die stroming is ook bij de openingen van de geul te zien. In de geul zijn verschillende inheemse waterplanten, vissen en ook stukken dood hout getekend. Een ijsvogeltje zit op een stengel van een lisdodde, een andere ijsvogel is net weggevlogen. Drie uitgezoomde cirkels geven respectievelijk een groepje watervlooien, zoetwatermosselen en een kokerjuffer weer. Naast de stuw is de sluis te zien met daarin een schip.

Voor het aanleggen van zo'n geul rond stuw Grave hebben Rijkswaterstaat en Haskoning verschillende locaties bekeken. Na een zorgvuldige beoordeling bleek de Gelderse oever tussen Overasselt en Nederasselt de meest haalbare plek. Voor deze Geul Coehoorn is niet alleen gekeken naar de technische haalbaarheid, maar ook naar landschappelijke en historische waarden. 

Bij stuw Sambeek is onder de noemer Geul Ossenkamp een soortgelijke nevengeul in voorbereiding. Lees meer over dit type maatregel in het Maatregelblad stuwpasserende nevengeulen Maas.


Verdere planning

Onderstaand schema geeft een overzicht van de stappen in de besluitvorming en doorkijk naar de uitvoeringsfase voor Geul Coehoorn. 

Schema van de planning van de besluitvorming voor Geul Coehoorn. Deze planning is onder voorbehoud, aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend. Vijf infoblokjes beschrijven de stappen in het besluitvormingsproces van deze maatregel. Dat is gestart met de publicatie van de Kennisgeving voornemen en Kennisgeving participatie in het derde kwartaal 2024, waarop iedereen de mogelijkheid had om mee te denken en/of aan te geven hoe men betrokken of geïnformeerd wilde worden. De publicatie van het Ontwerp-Projectbesluit staat in het 4e kwartaal 2025, met het verwerken van binnengekomen zienswijzen in eerste tot en met het derde kwartaal 2026. De publicatie van het definitieve Projectbesluit, met bijbehorende beroepsprocedure staat in het vierde kwartaal 2026. Het vijfde en laatste blokje omvat de periode 2027 en verder, met daarin de behandeling van eventuele beroepen bij Raad van State, de voorbereiding van de uitvoering en de uitvoeringsfase zelf. Verder staat onder een het kopje ‘Overige procedures’ uitgelegd dat, naast de route om te komen tot een definitief Projectbesluit Omgevingswet, ook het proces van grondverwerving loopt om de benodigde percelen voor de maatregelen beschikbaar te krijgen. Ook zijn er mogelijk nog andere vergunningen en/of ontheffingen vereist. De betreffende bevoegde gezagen maken hun besluiten daarover eveneens openbaar bekend, met de wettelijke mogelijkheid tot reageren.

Verbeteren vistrap stuw Grave

Rijkswaterstaat gaat bij stuw Grave verder nog vanuit de Kaderrichtlijn Water aan de slag met het verbeteren van de bestaande vistrap. Daar worden zogenoemde zwerfstenen in aangebracht. Kijk voor meer informatie hierover op de projectpagina Vistrap stuw Grave.


Meer weten of vragen?

Voor vragen over de beroepsprocedure kunt u bellen naar de directie Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat via telefoonnummer 070-456 96 07.

Voor vragen over dit project kunt u  contact opnemen met Rijkswaterstaat. 

Algemene informatie over de maatregelen van Rijkswaterstaat voor ecologisch herstel van de Maas is te vinden op www.rijkswaterstaat.nl/maasoevers, via de nieuwsbrief en in deze brochure.

 

Lat: 51.7586695391297
Long: 5.75128149811644

Cookie-instellingen